Κώστας Σαββανής: 30 χρόνια Ιόνιο Ωδείο

Μία ημερομηνία. Ένα κόκκινο μολύβι. Μια κυκλωμένη αναφορά στη χάρτινη καλένδα... Έτσι την είπανε: επέτειο. Μια παύση υπενθύμισης μες στη χαοτική ροή του χρόνου. Ένα σημάδι, μνήμης. Της (κάποτε) διστακτικής, π’ αγγίζεις και πονά. Μα, και της (άλλοτε) μπριόζας, που ξέρει να μοιράζει φως, ταΐζοντας με ζήλο τη συνέχεια...  Στη φετινή συμπλήρωση 30 ετών ζωής, το «Ιόνιο Ωδείο» δεν μπλέκει με διλήμματα. Θυμάται, γιατί (έχει, του πρέπει και) θέλει να θυμάται. Αυτά, που έστρωσαν το μονοπάτι της πορείας του - πορεία συνέπειας και προσφοράς. Αυτά, που όρισαν μια έξοχη τομή στα σύγχρονα, μουσικο-εκπαιδευτικά πράγματα του τόπου. Κι αυτά που, ως αποτιμητική επωδός, δίδουν τ’ αδήριτο δικαίωμα του οράματος. Γι’ ακόμη πιο πλέριους ουρανούς... 

• Και με αδιαπραγμάτευτο στοιχείο της φιλοσοφίας του / σας...

«Τη σταθερή επένδυση στην ποιότητα. Το εξ αρχής, εξάλλου, “δομικό” στοιχείο μας. Ούτε ημίμετρα, ούτε... αποθέωση της ποσότητας. Έτσι έχει καθιερωθεί το Ιόνιο Ωδείο. -η ειδοποιός, αν θέλεις, διαφορά του- στη συνείδηση του κερκυραϊκού κοινού, μέσα, π.χ., απ’ τις εκδηλώσεις που κάνουμε (τόσες - όσες πρέπει, ώστε να μην “πέφτει” το ποιοτικό στοιχείο). Κι έτσι συνεχίζει...». 

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΑΠΟΓΕΥΜΑ, αρχές Απρίλη, στο νεοκλασικό, γωνία, της οδού Ριζοσπαστών... Στο κηπάριο, πίσω από τη σιδερένια αυλόπορτα, δυο πρώιμοι ανοιξιάτικοι ανθοί, στήνουν ταπεινά τη μικρή τους ραψωδία. Μέσα, ο ισόγειος διάδρομος, γεμάτος κάδρα με στιγμές και εμπνευσμένα music artworks. «Αριστερά, στο βάθος...». Πίσω απ’ τη λευκή, ξύλινη πόρτα με τη ταμπέλα «Καλλιτεχνικός Διευθυντής», ο ΚΩΣΤΑΣ ΣΑΒΒΑΝΗΣ. Των έντεκα, αισίως, χρόνων ευδόκιμης θητείας... Μια χειραψία. Ένα ζεστό φλιτζάνι espresso. Μια γρήγορη ξενάγηση στον, εδώ και μία τριετία, χώρο - έδρα του Ωδείου. Μια ερώτηση...

• Πώς βρίσκει, αλήθεια, το Ι. Ωδείο το επετειακό ’26;

«Ως ένα απ’ τα μεγαλύτερα, ειδικού κύρους, Ωδεία στην Ελλάδα. Μ’ ένα δυναμικό περίπου 250 ενεργών μαθητών (δηλωμένων, με αριθμό μαθητολογίου, στο τμήμα καλλιτεχνικής εκπαίδευσης του ΥΠ.ΠΟ.) και περίπου 30 διπλωματούχων - πτυχιούχων καθηγητών (τακτική η παρουσία σημαντικών ονομάτων εξ Αθηνών, αλλά κι απ’ το Τ.Μ.Σ. του Ιονίου Πανεπιστημίου), εννέα Σχολές, επιπλέον εξειδικευμένα τμήματα, μια “γεμάτη” ετήσια ατζέντα καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων κι εκδηλώσεων (συναυλίες, σεμινάρια κ.λπ.) και φυσικά, με συνεπή, όσο κι αθρόα, παραγωγή πτυχιούχων - διπλωματούχων μουσικών, που διαπρέπουν σε κορυφαίες Ορχήστρες σ’ Ελλάδα κι εξωτερικό ή ακολουθούν διεθνή, σόλο καριέρα...». 

ΕΙΔΙΚΗΣ αναφοράς ως προς τα τρέχοντα προγράμματα; Το (δικό του τέκνο, 2019), Εργαστήρι Σύγχρονης Μουσικής, με focus στη μουσική 20ού αι. κ.ε. Στο πλαίσιο του οποίου, «ετοιμάζουμε διάφορα projects (έμφαση σε μια τάση, ένα συνθέτη κ.λπ.), ώστε οι μαθητές μας, αυτοί, κυρίως, που σπουδάζουν σύνθεση ή θεωρητικά ή είναι πιο προχωρημένοι στο όργανο, να έρχονται κοντά στις τεχνοτροπίες και τις πρακτικές της λεγόμενης “νεώτερης μουσικής”». Όχι μόνο θεωρητικά. Εμπειρικά, βιωματικά - «έτσι, ανάλογα με την παρουσίαση, καλούνται να παίξουν ή διευθύνουν κάποιο έργο». 

ΜΟΙΑΖΕΙ με μικρή απόκλιση απ’ τη συνήθη εκπαιδευτική «μανιέρα» του μέσου Ωδείου - ο Σαββανής δε διαφωνεί: «Πράγματι, στα προγράμματα των περισσότερων, δεδομένου ότι φτιάχτηκαν πριν από πολλά χρόνια, η σύγχρονη μουσική είναι κάπως στην άκρη. Εμείς, πάλι, δίνουμε έμφαση. Τόσο εντάσσοντας έργα του σύγχρονου ρεπερτορίου στο πρόγραμμα / διπλώματά μας, όσο και πέραν του “ωρολογίου προγράμματος”. Η μουσική εξελίσσεται. Κι αυτήν την εξέλιξη οφείλεις να την παρακολουθείς...».

ΣΥΜΦΩΝΙΚΗ, ΙΤΑΛΙΑ & ΠΤΥΧΙΑ

ΤΡΕΙΣ δεκαετίες. Γεμάτες γεγονότα, υπερβάσεις, δυσκολίες, πρόσωπα, στιγμές. Τις πιο σημαντικές, είθισται να τις λέμε κάπως έτσι: σταθμοί...

• Ξεχωρίζουμε κάποιες, στην οικονομία αυτών των 30 ετών;

«Θα επέλεγα να ξεχωρίσω όχι κάποιο γεγονός, αλλά... μια αίσθηση: το να βλέπεις -μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο- το Ωδείο να μεγαλώνει. Την πρόοδο των μαθητών, την εξέλιξή τους, την αποδοχή των άλλων, τη διατήρηση της συνέπειας απέναντι στις αρχές του...».

• Κι επί προσωπικού, αυτά τα 10+1 χρόνια στο «τιμόνι»;

«Το Ιόνιο Ωδείο είναι, πρωτίστως, ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα, με κύρια αποστολή την άρτια εκπαίδευση των σπουδαστών του. Η έννοια της “κορυφαίας στιγμής”, άρα, για μένα, ταυτίζεται με την κορυφαία στιγμή κάθε σπουδαστή, που καταφέρνει να ολοκληρώσει έναν κύκλο σπουδών και ν’ αποκτήσει ένα πτυχίο ή δίπλωμα».

ΜΙΑ εξελικτική διαδικασία, που επιμένει να τροφοδοτείται συνεχώς, μέσα απ’ τη θέσπιση νέων στόχων. Κάποιοι, πιο άμεσοι. «Έτσι», αποκαλύπτει, «αυτήν την περίοδο βρισκόμαστε σε συζητήσεις με Ωδεία απ’ την Ιταλία, ώστε να σχηματοποιήσουμε ένα πλαίσιο ευρύτερης συνεργασίας - αμοιβαίες επισκέψεις / ανταλλαγές μαθητών, καλλιτεχνικές - εκπαιδευτικές συμπράξεις κ.λπ.».

ΚΑΠΟΙΟΙ άλλοι, τολμηρότεροι: «Πάντα ένας μουσικός οργανισμός θέλει να έχει τη Συμφωνική Ορχήστρα του. Κάποτε, στα πρώτα χρόνια, είχε και το Ιόνιο Ωδείο. Έπαυσε, όμως. Ή, για την ακρίβεια, διατηρούμε μια μικρής κλίμακας ορχήστρα, που ενεργοποιείται σε συγκεκριμένες περιόδους (μια σταθερή, πλήρης ορχήστρα απαιτεί πολλούς και, ταυτόχρονα, υψηλού επιπέδου μουσικούς, σε συγκεκριμένες αναλογίες, που, σε επίπεδο μαθητών, είναι δύσκολο να επιτευχθεί), επενδύοντας περισσότερο σε σχήματα μουσικών συνόλων, 10-15 ατόμων, τα οποία είναι ευκολότερα διαχειρίσιμα (κρουστών, εγχόρδων, ξύλινων, πνευστών)». Δεν μοιάζει / είναι εύκολη η... αναβίωση˙ «θες χρόνια να ετοιμάσεις ένα μουσικό, ικανό να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις και ελάχιστο καιρό, για να τον χάσεις (λόγω εισόδου στα Πανεπιστήμια, επαγγελματικών υποχρεώσεων κ.λπ.). Θα προσπαθήσουμε, ωστόσο, να δημιουργήσουμε. Έστω, αρχικά, σε πιο μικρή κλίμακα...». 

» INFO ǀ Η αύξηση των εντόπιων συμφωνικών σχημάτων (είτε δια της αναβίωσης της παλαιάς Δημοτικής, είτε δια τρίτων πρωτοβουλιών) καταγράφεται ως αίτημα, που επιστρέφει ολοένα πιο δριμέως στον εγχώριο, επίκαιρο διάλογο. Για τον Κώστα Σαββανή, απολύτως λογικά. «Η Κέρκυρα», λέει, «ένας κατ’ εξοχήν μουσικός προορισμός, λόγω της γειτνίασης με την Ιταλία, ήρθε, ιστορικά, πιο κοντά στη δυτική μουσική. Και τ’ ακούσματα αυτής της μουσικής παράδοσης (μπαρόκ, κλασική, ρομαντική εποχή), διείσδυσαν στην κουλτούρα των Κερκυραίων πολύ περισσότερο απ’ την ηπειρωτική Ελλάδα. Η απόδοση / διατήρησή τους, άρα από -πώς αλλιώς;- συμφωνικά σχήματα, μπορεί για έναν άλλον τόπο να μην κρίνεται ως ξεχωριστής σημαντικότητας. Εδώ, όμως, είναι αλλιώς...».

ΚΑΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ και οι τρίτοι στόχοι. Οι λιγότερο καλλιτεχνικοί, λιγότερο «προσωπικοί», με την καταλυτική, ωστόσο, ισχύ στο ζήν / ευ ζήν ενός (ελληνικού) Ωδείου... 

ΠΤΥΧΗ πρώτη, η εξασφάλιση της ίδιας του της επιβίωσης: «Σ’ αντίθεση με τα Ωδεία του εξωτερικού, που, ελλείψει των δικών μας Μουσικών Πανεπιστημίων, παίζουν, ουσιαστικά, το ρόλο τους και τα συνεπακόλουθα benefits (κρατική υπόσταση, χρηματοδοτήσεις, εγκαταστάσεις) τους παρέχουν, κατ’ επέκταση, τη δυνατότητα να διαμορφώσουν / “τρέξουν” απερίσπαστα εκπαιδευτικά προγράμματα πολύ υψηλού επιπέδου (εξ ου και η σημαντικότητα των συνεργειών με τα ιταλικά Ωδεία, που προανέφερα), εδώ η βιωσιμότητα τίθεται ως πρωτεύων στόχος - κι εμείς δεν είμαστε εξαίρεση. Ένα Μη Κερδοσκοπικό Ωδείο, δίχως οικονομική αρωγή από αυτοδιοικητικούς ή κρατικούς Φορείς, το οποίο καλείται να συντηρηθεί από τις συνδρομές των μαθητών - μελών, διαθέτοντας, παράλληλα, ένα υψηλό εξοδολόγιο. Δες μόνο το ενοίκιο...».

ΠΤΥΧΗ δευτέρα, προέκταση της πρώτης, το... αιωνίως αιώνιο θέμα της ισότιμης αναγνώρισης των πτυχίων - διπλωμάτων: «Στην Ελλάδα τα πτυχία των Ωδείων είναι μεν αναγνωρισμένα απ’ το κράτος / ΥΠ.ΠΟ. δεν έχουν, όμως, πανεπιστημιακή ισχύ. Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Όχι ναι μεν, ένας πτυχιούχος μπορεί να βρει εύκολα δουλειά, πλην Ωδείων, σ’ ένα Μουσικό Σχολείο, Γυμνάσιο ή Λύκειο (απόρροια της μοριοδότησης του τίτλου σε διαγωνισμούς του Δημοσίου), για συγκεκριμένες, όμως, ισοτιμίες η ανώτερη / ΑΕΙ ακαδημαϊκή αναγνώριση (βλ. bachelor, επιπ. 6) απαιτεί την επιπλέον φοίτηση σε μουσικό τμήμα Πανεπιστημίου. Δες, όμως, την παραδοξότητα: στο Πανεπιστήμιο, για να σε πάρει ο καθηγητής στην κατεύθυνση οργάνου, σε ρωτάει “τι τάξη είσαι; Ανωτέρα;” Μα, από πού θα είσαι Ανωτέρα; Απ’ το Ωδείο! Στο ίδιο πλαίσιο, εάν ένα παιδί δεν έχει φοιτήσει πρώτα σε Ωδείο και πάει μόνο στο Πανεπιστήμιο και πει “θέλω κατεύθυνση στο κλαρινέτο”, δεν θα γίνει αποδεκτό, γιατί, πολύ απλά, δεν παίρνουν αρχάριους. Ενώ, λοιπόν, το Πανεπιστήμιο ζητεί, αναγνωρίζει ως προαπαιτούμενο και, φυσικά, καρπώνεται τη δουλειά που κάνει το Ωδείο, αυτή, θεσμικά, δεν εξισώνεται...».

» INFO ǀ Όλα αυτά, συνοδεία μιας απαραίτητης διευκρίνισης, που ο Σαββανής σπεύδει να ρίξει στην κουβέντα: «Δε μιλώ για όλα τα Ωδεία - δεν είναι όλα ίδια. Σαφώς και πρέπει να υπάρξει έλεγχος και διαβάθμισή τους, βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων ποιότητας των υπηρεσιών που προσφέρουν. (επίπεδο σπουδών, συνθήκες, υποδομές κ.λπ.). Της διαφάνειας στο συνολικό τρόπο λειτουργίας τους...».

Η ΕΠΙ του θέματος κινητικότητα - εθνικός διάλογος, ετών. «Και τώρα, αυτό το διάστημα», σημειώνει ο Σαββανής, «το Σωματείο των Ωδείων γνωρίζω ότι συζητά εκ νέου με το Υπουργείο. Ρεαλιστικά, επειδή υπάρχουν τα Πανεπιστήμια, δεν είναι εύκολες οι... γενναίες αλλαγές. Πρέπει, ωστόσο, να βρεθεί, με κάποιον τρόπο, μια φόρμουλα, ώστε να συνυπάρξουν...».

• Ελπίζεις;

«Κάτι θα αλλάξει, ναι. Απλά, δεν ξέρω σε ποιον βαθμό...». 

ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ, Η «CARMINA BURANA»

ΩΣ ΤΟΤΕ, τα 30χρονα του Ιόνιου Ωδείου ανεμίζουν την εορταστική παντιέρα τους. «Γεννώντας» ένα εξαιρετικά φιλόδοξο επετειακό πρόγραμμα εκδηλώσεων, απλωμένο σ’ όλη τη διάρκεια του έτους και το οποίο, μετά τις δύο επιτυχείς πρώτες πράξεις του, στο Duomo, Φεβρουάριο και Μάρτιο (Συναυλία με έργα όψιμης επτανησιακής περιόδου / σύνολο ξύλινων πνευστών και Πασχαλινή Συναυλία συνόλων κρουστών, φωνητικής, χάλκινων πνευστών και μουσικής δωματίου), θα κορυφωθούν εντός του Σεπτεμβρίου, σε συνδιοργάνωση με τη Συμφωνική Ορχήστρα Επτανήσων.

«Carmina Burana», του Carl Orff - 12 Σεπτεμβρίου, Παλαιό Φρούριο

ΑΚΡΙΒΩΣ... H επική, σκηνική καντάτα (1935-’36) του Γερμανού συνθέτη και μουσικοπαιδαγωγού (1895 - 1982), βασισμένη σε 24 κοσμικά (περί τύχης, έρωτα και οίνου), μεσαιωνικά ποιήματα μοναχών του 12ου - 13ου αι, γραμμένα σε διάφορες γλώσσες, τα οποία ανακαλύφθηκαν σε πάπυρο το 1803 στο μοναστήρι Βενεδικτίνων στο Μπόιερν της Βαυαρίας (Carmina Burana > λατ. Τα τραγούδια του Μπόιερν). Η διασκευή τους, για σχήμα 6 κρουστών, «καθηγητών και αποφοίτων του Ιονίου Ωδείου» (Νίκος Μεταλληνός, Μάριος Μουζακίτης, Σωκράτης Τρουπτσίδης, Θοδωρής Κοσκινάς, Δημήτρης Ασπιώτης, Ανδρέας Καλογιάννης), δύο πιάνων («οι καταξιωμένοι, εξ Αθηνών, σολίστες», Δημήτρης Μαρίνος και Μάνος Κατσικόπουλος), δύο χορωδιών (Δημοτική Χορωδία Κέρκυρας «San Giacomo» και Χορωδία Δήμου Αθηναίων) και τριών σολίστ: Δήμητρα Κωτίδου (σοπράνο), Νίκος Σπανάτης (κόντρα τενόρος), Σωτήρης Τριάντης (βαρύτονος). Υπό τη διεύθυνση της Κάτιας Μολφέση. 

» SPECIAL FACT ǀ Παραμονές της συναυλίας (Δευτέρα, 7/9, στο Ιόνιο Ωδείο), οι καθηγητές κρουστών και οι σολίστες της συναυλίας θα ηγηθούν (i) Σεμιναρίου Κρουστών (09.30-14.00) και (ii) Συζήτησης με θέμα «Κρουστά και Carmina Burana». Εν είδει εισαγωγής... 

Η υπόλοιπη επετειακή ατζέντα...

• Έως τα τέλη Ιουνίου (Ιόνιο Ωδείο) | Σειρά μαθητικών συναυλιών (10 στο σύνολο), με τελευταία, χρονικά, αυτήν της Παιδικής Χορωδίας του Ωδείου, το Σάββατο, 20/6. 

Η μουσική βραδιά κλασικού και σύγχρονου ρεπερτορίου, με καθηγητές του Ωδείου (Ανδρέας Βιδάλης / βιολοντσέλο, Μαρία Μάζη / πιάνο, Τόνια Τόμπρου / φλάουτο, Νίκος Μεταλληνός / κρουστά) και η οποία είχε, αρχικά, ανακοινωθεί για τις 10/5, σε πρώτο χρόνο δεν θα πραγματοποιηθεί, λόγω μη διαθεσιμότητας κατάλληλης αίθουσας. «Πιθανότατα, ωστόσο», σημειώνει ο Σαββανής, «θα γίνει το φθινόπωρο». 

Κώστας Σαββανής

ΓΕΝΝΗΜΑ της Κέρκυρας (1977), έκανε τα πρώτα βήματα στη Φιλαρμονική «Σπ. Σαμάρας», προτού σπουδάσει στα Ωδεία «Εθνικό» και «Κέρκυρας» (πτυχία Αρμονίας, Ενοργάνωσης Πνευστών & Δ/νσης Μπάντας, Αντίστιξης, Φούγκας, Φλάουτου + διπλώματα Σύνθεσης και Φλάουτου). Κάτοχος master στη Σύνθεση (Ιόνιο Πανεπιστήμιο), διετέλεσε Αρχιμουσικός της Δημ. Φιλαρμονικής Θιναλίων (1997-2010). Έχει διδάξει σε σειρά οργανισμών (Μουσικό Σχολείο, Ωδείο Κέρκυρας, Φιλ. «Σπ. Σαμάρας» κ.λπ.), έχει παρακολουθήσει σεμινάρια απ’ τους Simaku, Cole, Hexel, Αντωνίου, Ανδρικόπουλο κ.ά. κι έχει γράψει έργα για διάφορα σχήματα - εκδηλώσεις (το «Goldfish», για τούμπα - πιάνο, έχει συμπεριληφθεί στην προτεινόμενη, απ’ το Υπουργείο, διδακτέα ύλη διπλώματος για τους σπουδαστές τούμπας). Ξεχωριστή στιγμή, η ανάθεση, απ’ τον CIOFF / εταίρος UNESCO, της σύνθεσης του ύμνου του Διεθνούς Φεστιβάλ CIOFF Μεσογειακών Πολιτισμών (2023, Κέρκυρα). Οικονομολόγος, Διευθύνει το Ιόνιο Ωδείο απ’ το ’15, ενώ είναι π. Διδάκτορας του τμήματος ΤΞΓΜΔ του Ιονίου Πανεπιστημίου.