Η Οδύσσεια δεν είναι χάρτης, είναι πυξίδα
Η διαμάχη για τους τόπους του Οδυσσέα μπορεί να εξάπτει τη φαντασία, όμως η πραγματική δύναμη του ομηρικού έπους δεν βρίσκεται στη γεωγραφία του. Βρίσκεται στη σοφία που μεταφέρει διαχρονικά και που επιχειρεί να αναδείξει, με τον δικό του τρόπο, και η κινηματογραφική ανάγνωση του Κρίστοφερ Νόλαν.
Συχνά στα καφενεία της Επτανήσου οι συζητήσεις ανάβουν γύρω από την ταυτότητα και τους τόπους της Οδύσσειας. Στην Κέρκυρα, ωστόσο, η αντιπαράθεση αυτή δεν έχει την ίδια ένταση. Ίσως επειδή η αρχαιολογική σκαπάνη δεν έχει αποκαλύψει μέχρι σήμερα ευρήματα της μυκηναϊκής εποχής που θα τροφοδοτούσαν τη φαντασία, θα δημιουργούσαν κίνητρο για έρευνα και θα πρόσφεραν αφορμή για νέες διεκδικήσεις.
Ομηριστής δεν είμαι. Αποδέχομαι όμως την προσέγγιση σύμφωνα με την οποία τα ομηρικά έπη αποτελούν ένα συλλογικό, διαχρονικά επεξεργασμένο έργο και όχι το δημιούργημα ενός μοναχικού, έστω ιδιοφυούς, «τυφλού πολεμικού ανταποκριτή». Υπό αυτή την έννοια, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια δεν αποτελούν ιστοριογραφία, όπως αργότερα τα έργα του Ηροδότου και του Θουκυδίδη. Δεν γράφτηκαν για να καταγράψουν με ακρίβεια γεγονότα, αλλά για να μεταδώσουν κάτι πολύ βαθύτερο.
Εκεί βρίσκεται και η διαχρονική τους αξία. Στους στίχους τους συμπυκνώνεται μια σοφία που εξακολουθεί να συνομιλεί με κάθε εποχή. Η έμμετρη μορφή δεν επιλέχθηκε τυχαία· ήταν το μέσο για να διαδοθεί το μήνυμα, να απομνημονευθεί και να περάσει από γενιά σε γενιά. Όπως οι παραβολές, οι μύθοι, οι λαϊκές ιστορίες ή, στις μέρες μας, ο κινηματογράφος, έτσι και τα ομηρικά έπη χρησιμοποιούν την αφήγηση για να οδηγήσουν τον άνθρωπο σε μια βαθύτερη αλήθεια.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί και ο Κρίστοφερ Νόλαν. Δεν αναζητεί απλώς τους γεωγραφικούς σταθμούς του ταξιδιού του Οδυσσέα ούτε φιλοδοξεί να αναπαραστήσει ένα ιστορικό γεγονός. Με σεβασμό στο πρωτογενές κείμενο επιχειρεί να αποκρυπτογραφήσει τη σοφία που κρύβεται πίσω από αυτό και να τη μεταφέρει στη γλώσσα του σύγχρονου κινηματογράφου. Και φαίνεται να το πετυχαίνει.
Όχι μόνο επειδή είναι ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της εποχής του, αλλά επειδή, μαζί με μια μεγάλη δημιουργική ομάδα, προσέγγισε τα ομηρικά έπη όπως τόσοι πριν από αυτούς: όχι ως αρχαιολογικό γρίφο, αλλά ως ένα διαχρονικό εγχειρίδιο για την ανθρώπινη περιπέτεια. Ως μια ακόμη απόπειρα να απαντηθεί το ίδιο, ακατάπαυστο ερώτημα: ποιο είναι το νόημα της ζωής. Το ίδιο ερώτημα που, αιώνες αργότερα, θα επιχειρήσει να πραγματευτεί η φιλοσοφία, η μεγάλη πνευματική κληρονομιά που ο κόσμος οφείλει στους αρχαίους Έλληνες.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ
Είναι ο εκδότης - διευθυντής της Ενημέρωσης. Έχει σπουδάσει και εργαστεί ως μηχανικός και ηλεκτρονικός. Δημοσιογραφεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Έχει συνεργαστεί με σχεδόν όλες τις αθηναϊκές εφημερίδες. Διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων, τον οποίον υπηρέτησε και από τη θέση του γενικού γραμματέα στο δ.σ. επί οκτώ χρόνια. Πιστεύει πως η ισχυρότερη ιδιότητα του δημοσιογράφου στην ενημέρωση είναι το ενδιαφέρον του για τα κοινά και στην επικοινωνία η έντιμη και ανιδιοτελής διαμεσολάβηση.
