Από τους άθλους του Ηρακλή στον κόλπο των χοίρων*

Η Κούβα δεν μπορεί να είναι το τελευταίο οχυρό της ψυχικής ισορροπίας όσων γοητεύτηκαν από την επανάσταση του Φιντέλ Κάστρο και του Τσε Γκεβάρα. Η νηφάλια και σύγχρονη πολιτική σκέψη δεν χωρά στην απεγνωσμένη νοσταλγία των νεανικών χρόνων. Είναι παράλογο. Δεν έχει νόημα. Δεν μεταδίδεται, παρά μόνο —ίσως— στους ομοιοπαθείς. Τότε τι;

Στα παρατεταμένα τελευταία λεπτά της ταινίας Αβάνα του Σίντνεϊ Πόλακ, η νίκη της επανάστασης, λίγο πριν μπει ο Φιντέλ στην πόλη, παρουσιάζεται με τους εξεγερμένους να καταστρέφουν τις ρουλέτες και τα καζίνα — σήμα κατατεθέν του υποδείγματος ζωής της κοχλάζουσας και ζοφερής τότε αποικιακής πραγματικότητας.

Για τη σημερινή παραγωγική γενιά του νησιού, εκείνη η αρχή της επανάστασης τότε δεν είναι βίωμα· είναι αφήγηση — όπως κι εκείνη του Πόλακ. Ο Τσε είναι ό,τι για εμάς ο Καραϊσκάκης (και για όσους δεν το συγχέουν με το φερώνυμο γήπεδο). Ο καθημερινός στραγγαλισμός που υφίστανται εδώ και σχεδόν 70 χρόνια -λόγω του αποκλεισμού- παραπέμπει, αναλογικά, στη μοίρα του Μεσολογγίου, όπου η απεγνωσμένη έξοδος προβάλλεται ενίοτε και ως ατομική λύση.

Οι αναζητήσεις της κομμουνιστικής ηγεσίας στρέφονται προς την Κίνα, τη Ρωσία και το Βιετνάμ, σε μια προσαρμοσμένη στα κουβανικά μέτρα στροφή προς την αγορά, με όρια, ώστε να διατηρηθεί η πολιτική ηγεμονία και να παραμείνουν σε ισχύ οι βασικές κοινωνικές κατακτήσεις: υγεία, πρόνοια, εκπαίδευση, δίκαιος καταμερισμός.

Στον αντίλογο αυτών των σκέψεων προβάλλεται η εμπειρία ότι έτσι ανακύπτει ζήτημα διαφορετικού υποδείγματος: άλλος ο ατομικός δρόμος της αγοράς, άλλος ο κοινωνικός, συμμετοχικός δρόμος, που γοήτευσε ως προοπτική ολόκληρο τον κόσμο. Ο ψύχραιμος παρατηρητής θα ζητήσει λιγότερη συναισθηματική προσέγγιση στο επίδικο, ιδίως υπό το βάρος της σημερινής δύσκολης πραγματικότητας στο νησί — όταν η κρίσιμη συζήτηση δεν γίνεται σε κάποια ελληνική ταβέρνα, μετά από ένα φεστιβάλ, υπό τους ήχους ίσως του Θεοδωράκη.

Υπάρχει μια γνωστή (και συχνά αναφερόμενη) στιχομυθία ανάμεσα στον Φιντέλ Κάστρο και τον Χαρίλαο Φλωράκη, όταν ο δεύτερος επισκέφθηκε την Αβάνα στα μέσα της δεκαετίας του ’80, σε μια περίοδο που η Περεστρόικα του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ βρισκόταν στο αποκορύφωμά της. Ο Φιντέλ φέρεται να του είπε: «Αν είναι να κάνω αυτά που κάνει ο Γκορμπατσόφ, τότε καλύτερα να φύγω». Το ερώτημα παραμένει: πώς αλλάζεις χωρίς να χάσεις αυτό που σε ορίζει;

Διότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η σημερινή κουβανική υπόθεση θα κριθεί σε κάποια οξεία διαπραγμάτευση, με τη συμμετοχή και διεθνών παικτών — και όχι μόνο του λαού και της ηγεσίας του.

Στο μέλλον η Κούβα θα πρέπει να προσέλθει όρθια και ακέραιη, ώστε να διατηρήσει τις κατακτήσεις της, να υπερασπιστεί το υπόδειγμα, κληροδοτώντας το εν ισχύ στην ανθρωπότητα. Άλλωστε, παρά τους αιώνες που τους χωρίζουν, ο Καρλ Μαρξ και ο Αριστοτέλης συναντιούνται σε μια κρίσιμη ιδέα: ότι μια κοινωνία κρίνεται όχι από τον πλούτο της, αλλά από το είδος των ανθρώπων που διαμορφώνει.

Κι εκείνοι που έσπασαν τότε τις ρουλέτες καλό θα ήταν να μη λογίζονται πλέον σαν να ήταν μάρκες — ή, πολύ χειρότερα, μπίλιες — γιατί τότε η ιστορία θα ξαναγίνει τζόγος.

ΥΓ. Η φωτό από την ανάρτηση του Τάκη Πολίτη, προσκεκλημένου καθηγητή του Universidad Central "Marta Abreu" de Las Villas (UCLV) στη Σάντα Κλάρα. (14 Απριλίου 2026): Το (14/4) πρωτοσέλιδο του Granma, του επίσημου δημοσιογραφικού όργανου της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος Κούβας, για την 65η επέτειο της ανεπιτυχούς προσπάθειας των ΗΠΑ για στρατιωτική απόβαση στην παραλία Girón, στην Κούβα, το 1961.

Στη φωτογραφία, στο τανκ απεικονίζεται ο ίδιος ο Φιντέλ Κάστρο που το 1976 δήλωσε ότι η Girón ήταν «la alternativa entre el pasado y el futuro, la reacción o el progreso, la tradición o la lealtad a los principios, el capitalismo o el socialismo, el dominio imperialista o la liberación». (η εναλλακτική λύση μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος, η αντίδραση ή η πρόοδος, η προδοσία ή η πίστη στις αρχές, ο καπιταλισμός ή ο σοσιαλισμός, η ιμπεριαλιστική κυριαρχία ή η απελευθέρωση)

Η Girón στοιχειώνει τους Αμερικάνους. Το Patria o muerte απλώνεται και σήμερα από το ένα μέχρι το άλλο άκρο του νησιού της επανάστασης!

Viva Cuba independiente, soberana, socialista!!!

* Η playa Girón, ένα μικρό μέρος της λέγεται bahía de cochinos (που cochinos σημαίνει χοίροι).