Κονγκό: Ο πόλεμος των ορυκτών πίσω από τις νέες αμερικανικές κυρώσεις

ΑΘΗΝΑ. Οι αμερικανικές κυρώσεις που ανακοινώθηκαν στις 2 Ιουνίου κατά στελεχών των ένοπλων οργανώσεων FDLR και M23 επαναφέρουν στο προσκήνιο μια σύγκρουση η οποία, σύμφωνα με το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών, δεν αφορά μόνο ζητήματα ασφάλειας στην ανατολική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό αλλά συνδέεται και με τον έλεγχο κρίσιμων ορυκτών πόρων στρατηγικής σημασίας για τη διεθνή οικονομία.

Στην ανακοίνωσή της, η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις στον Γκιστάβ Κουμπουαγιό, διοικητή μονάδας πληροφοριών και ειδικών επιχειρήσεων των Δημοκρατικών Δυνάμεων για την Απελευθέρωση της Ρουάντας (FDLR), καθώς και στον Τζον Ιμάνι Νζενζέ, επικεφαλής πληροφοριών του Κινήματος της 23ης Μαρτίου (M23), το οποίο οι ΗΠΑ χαρακτηρίζουν ως υποστηριζόμενο από τη Ρουάντα. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υποστηρίζει ότι οι δύο οργανώσεις έχουν εμπλακεί σε δολοφονίες, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στρατολόγηση παιδιών και επιθέσεις εναντίον αμάχων στην ανατολική περιοχή της χώρας.

Πίσω από τη στρατιωτική και πολιτική διάσταση της κρίσης βρίσκεται, σύμφωνα με εκθέσεις του ΟΗΕ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και διεθνών οργανισμών παρακολούθησης της εξορυκτικής δραστηριότητας, ο έλεγχος ορυκτών πρώτων υλών που θεωρούνται κρίσιμες για τη βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας και την ενεργειακή μετάβαση. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό διαθέτει από τα μεγαλύτερα αποθέματα παγκοσμίως σε κοβάλτιο, χαλκό, κολτάνιο, κασσίτερο, βολφράμιο και χρυσό. Αν και η δημόσια συζήτηση συχνά αναφέρεται στις «σπάνιες γαίες», οι περισσότερες αναλύσεις συγκλίνουν ότι το κύριο διακύβευμα της σύγκρουσης είναι το κοβάλτιο και το κολτάνιο, υλικά απαραίτητα για μπαταρίες, ηλεκτρονικά συστήματα, τηλεπικοινωνίες και αμυντικές εφαρμογές.

Η Ρουάντα διαθέτει σαφώς μικρότερα αποθέματα. Ωστόσο, η κυβέρνηση της Κινσάσα, εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ και δυτικές κυβερνήσεις έχουν επανειλημμένα υποστηρίξει ότι σημαντικές ποσότητες ορυκτών από περιοχές του ανατολικού Κονγκό εξάγονται μέσω της Ρουάντας και εμφανίζονται στις διεθνείς αγορές ως ρουαντέζικης προέλευσης. Το Κιγκάλι απορρίπτει τις κατηγορίες, οι οποίες παραμένουν βασικό σημείο τριβής στις σχέσεις των δύο χωρών.

Παράλληλα, η κινεζική παρουσία στον εξορυκτικό τομέα του Κονγκό είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (IEA), του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS) και οικονομικών αναλύσεων της Παγκόσμιας Τράπεζας, κινεζικές εταιρείες ελέγχουν ή συμμετέχουν σε πολλά από τα μεγαλύτερα μεταλλευτικά έργα της χώρας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα μεταλλεία Tenke Fungurume, Kisanfu και Sicomines, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι εταιρείες China Molybdenum (CMOC) και Zijin Mining. Η δραστηριότητά τους επικεντρώνεται κυρίως στη νότια επαρχία Κατάνγκα, όπου βρίσκονται τα σημαντικότερα κοιτάσματα χαλκού και κοβαλτίου στον κόσμο.

Για την Ουάσιγκτον, το ζήτημα δεν είναι μόνο περιφερειακό. Αμερικανικές κυβερνητικές εκθέσεις και στρατηγικά κείμενα των τελευταίων ετών υπογραμμίζουν ότι η κινεζική κυριαρχία στην αλυσίδα παραγωγής κρίσιμων μετάλλων και μπαταριών αποτελεί πρόκληση για τα συμφέροντα των ΗΠΑ και των δυτικών οικονομιών. Υπό αυτό το πρίσμα, οι κυρώσεις κατά στελεχών των ένοπλων οργανώσεων εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια σταθεροποίησης της περιοχής και διασφάλισης της πρόσβασης στις πρώτες ύλες που θεωρούνται απαραίτητες για την πράσινη μετάβαση, τη βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας και τις σύγχρονες αμυντικές τεχνολογίες.