Καλλιμάρμαρο: Το παράδειγμα που επικαλέστηκαν και τελικά τους διαψεύδει

ΑΘΗΝΑ. Νέα διάσταση αποκτά η υπόθεση του καθαρισμού των ιστορικών αγαλμάτων της Κέρκυρας μετά τη δημοσιοποίηση όλων των λεπτομερειών για τη μέθοδο που εφαρμόζεται στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Και αυτό επειδή το Καλλιμάρμαρο είχε επικληθεί ως παράδειγμα για την επιλογή της υδροβολής στα κερκυραϊκά μνημεία.

Μπορεί ο δήμαρχος Κεντρικής Κέρκυρας Στέφανος Πουλημένος να ανακοίνωσε πρόσφατα ότι οι εργασίες καθαρισμού των αγαλμάτων θα συνεχιστούν, ωστόσο η Αρχαιολογία απέστειλε έγγραφο προς τους εμπλεκόμενους φορείς, με κοινοποίηση και στην Εισαγγελέα, ζητώντας τη διακοπή των εργασιών, καθώς υπήρχε ανησυχία για ενδεχόμενες νέες επεμβάσεις του Δήμου στα υπόλοιπα γλυπτά μνημεία της πόλης.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, σε ορισμένα από τα γλυπτά που δέχθηκαν την υδροβολή έχουν διαπιστωθεί αλλοιώσεις σε λεπτομέρειες της γλυπτικής επιφάνειας, μεταξύ άλλων στρογγυλοποιήσεις και γδαρσίματα. Η ακριβής έκταση και η σημασία τους μένει να αποτιμηθούν τεχνικά και επιστημονικά από τους αρμόδιους ειδικούς.

Τι ακριβώς γίνεται στο Καλλιμάρμαρο

Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία το παράδειγμα του Παναθηναϊκού Σταδίου, που χρησιμοποιήθηκε στην Κέρκυρα προς υπεράσπιση της μεθόδου.

Ο οργανωμένος καθαρισμός των μαρμάρων του Καλλιμάρμαρου άρχισε στις 10 Αυγούστου, για πρώτη φορά έπειτα από περίπου 120 χρόνια. Πρόκειται για πεντελικό μάρμαρο, το ίδιο υλικό που χρησιμοποιήθηκε στην Ακρόπολη, και γι' αυτό η διαδικασία αντιμετωπίζεται ως ιδιαίτερα ευαίσθητη επέμβαση συντήρησης.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση για το έργο, η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή ακολούθησε προηγουμένως τις διαδικασίες με το Υπουργείο Πολιτισμού και υπέβαλε ενδελεχείς μελέτες.

Την επιστημονική εποπτεία έχει ο Μανόλης Κορρές, ο διεθνώς αναγνωρισμένος αρχιτέκτονας και μελετητής των μνημείων της Ακρόπολης, ο οποίος είναι επίσημος σύμβουλος της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής. Παράλληλα, οι εργασίες πραγματοποιούνται με τη συνεργασία και την καθοδήγηση διαπιστευμένων συντηρητών του Υπουργείου Πολιτισμού.

Ο ίδιος ο Κορρές περιέγραψε τη διαδικασία με σαφήνεια: πρόκειται για «ήπια παρέμβαση», ενώ το καθαρό νερό εκτοξεύεται μέσω ειδικών συσκευών και με ελεγχόμενη πίεση, ώστε η επέμβαση να μην προκαλεί παρενέργειες στο μάρμαρο.

Υπήρξε μάλιστα προηγουμένως συζήτηση για το ποια μέθοδος θα εφαρμοστεί. Όπως αποκάλυψε στο Associated Press ο πρόεδρος της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής Ισίδωρος Κούβελος, εξετάστηκε αρχικά ακόμη και η επιλογή καθαρισμού με μηχανήματα λέιζερ.

Τελικά προκρίθηκε το νερό, έπειτα και από την άποψη του αρχιτέκτονα Μανόλη Σαρρή, τον οποίο ο Κούβελος περιγράφει ως ειδικό με γνώση των μαρμάρων του Παρθενώνα, που είναι επίσης πεντελικά.

Και εδώ βρίσκεται μια κρίσιμη λεπτομέρεια: η επιλογή του νερού δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη υδροβολή.

Σύμφωνα με τον Κούβελο, πρόκειται για επιφανειακό καθαρισμό με χαμηλή πίεση και ειδικά μηχανήματα, ακριβώς για να μην ενοχληθεί το μάρμαρο και να διατηρηθεί «η πατίνα των χρόνων».

Δεν θέλουν να γίνει άσπρο

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η περιγραφή που έδωσε στο Associated Press ο Δημήτρης Σελέμης, ανώτερος συντηρητής στο έργο.

Όπως εξήγησε, στόχος του καθαρισμού δεν είναι να γίνουν όλα λευκά, αλλά να απομακρυνθούν οι ρύποι και τα πρώτα στρώματα οργανικού υλικού που έχουν επικαθίσει στην επιφάνεια. Με αυτόν τον τρόπο οι συντηρητές μπορούν ταυτόχρονα να αποκτήσουν καλύτερη εικόνα για την πραγματική κατάσταση του μνημείου.

Το AP κατέγραψε επί τόπου και τον τρόπο εργασίας των συνεργείων. Οι τεχνίτες κινούνται στις 47 κερκίδες του Σταδίου χρησιμοποιώντας λεπτούς αυλούς ψεκασμού. Το καθαρό νερό διοχετεύεται με προσεκτικά ελεγχόμενη χαμηλή πίεση, ενώ ειδικά μηχανήματα αναρροφούν τα νερά που απορρέουν από την επιφάνεια.

Δεν χρησιμοποιείται μάλιστα η ίδια τεχνική για κάθε ρύπο. Για τις μαυρισμένες τσίχλες που έχουν κολλήσει στα μάρμαρα χρησιμοποιείται ατμός, ενώ διαφορετική αντιμετώπιση απαιτούν οι λεκέδες από αναψυκτικά και τα σημάδια που έχουν αφήσει τα τακούνια εκατομμυρίων επισκεπτών.

Με άλλα λόγια, ακόμη και μέσα στο ίδιο το Καλλιμάρμαρο η μέθοδος προσαρμόζεται στο είδος του ρύπου και στην κατάσταση της επιφάνειας.

Το Καλλιμάρμαρο ως μέτρο σύγκρισης

Έτσι, η επίκληση του Παναθηναϊκού Σταδίου στην κερκυραϊκή συζήτηση αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο όταν εξετάζεται ολόκληρη η διαδικασία και όχι μόνο το γεγονός ότι «χρησιμοποιείται νερό».

Στο Καλλιμάρμαρο:

• προηγήθηκαν ενδελεχείς μελέτες και διαδικασίες με το Υπουργείο Πολιτισμού,

• εξετάστηκαν εναλλακτικές τεχνικές, ακόμη και λέιζερ,

• υπάρχει επιστημονική εποπτεία του Μανόλη Κορρέ,

• συμμετέχουν και καθοδηγούν διαπιστευμένοι συντηρητές του Υπουργείου Πολιτισμού,

• το νερό είναι καθαρό και διοχετεύεται από ειδικές συσκευές,

• η πίεση είναι χαμηλή, ελεγχόμενη και προσαρμοσμένη στην επέμβαση,

• τα νερά της εργασίας αναρροφώνται από μηχανήματα,

• για ειδικούς ρύπους χρησιμοποιείται άλλη μέθοδος, όπως ατμός,

• και βασική αρχή είναι να αφαιρεθούν οι επικαθίσεις χωρίς να χαθεί η ιστορική πατίνα.

Αυτό είναι το πλήρες περιεχόμενο του παραδείγματος του Καλλιμάρμαρου.

Και κάνει τη σύγκριση με την Κέρκυρα αναπόφευκτη. Διότι το ερώτημα δεν είναι πλέον αν «επιτρέπεται να πέσει νερό σε ένα μάρμαρο». Είναι ποιος μελέτησε το κάθε μνημείο, ποιος συντηρητής καθόρισε την πίεση και τη μέθοδο, ποιος επέβλεψε την εφαρμογή της και εάν η επέμβαση είχε ως προϋπόθεση τη διατήρηση της πατίνας και των λεπτών χαρακτηριστικών της γλυπτικής επιφάνειας.

Στο Παναθηναϊκό Στάδιο αυτά αποφασίστηκαν πριν ακουμπήσει το νερό στο μάρμαρο.

Στην Κέρκυρα, η Αρχαιολογία καλείται τώρα να αξιολογήσει μετά την υδροβολή τις αλλοιώσεις που, σύμφωνα με πληροφορίες, έχουν εντοπιστεί και ταυτόχρονα ζητεί να σταματήσουν οι επεμβάσεις στα υπόλοιπα μνημεία.

Το Καλλιμάρμαρο, επομένως, μπορεί πράγματι να αποτελέσει παράδειγμα για την Κέρκυρα — αλλά για ολόκληρη τη διαδικασία που ακολουθείται εκεί και όχι μόνο για το γεγονός ότι χρησιμοποιείται νερό.