Φοβάμαι όλα αυτά που θα γίνουν για μένα…

Στις μοναρχίες, η ουσία της εξουσίας παραδοσιακά εντοπίζεται στο ότι ένα και μόνο πρόσωπο —όπως ένας βασιλιάς— λειτουργεί ως η μόνη ενοποιητική δύναμη εντός ενός λαού. Ιστορικά, ο βασιλιάς ή ο ηγέτης συμβολίζει τη σταθερότητα, τη συνέχεια και τη συνοχή. Σε τέτοια συστήματα, η δομή μπορεί να είναι εύθραυστη: καθώς αν αφαιρεθεί ο ηγέτης, το σύστημα καταρρέει, συχνά επειδή η κεφαλή είναι αναντικατάστατη ή το σύστημα είναι σχεδιασμένο γύρω από αυτήν. Για το λόγο αυτό, τα παραδοσιακά μοναρχικά συστήματα ενισχύονται με το να είναι επίσης θεοκρατικά και κληρονομικά.

Φαίνεται, πολλά χρόνια μετά την παρακμή του θεσμού της μοναρχίας στη Δύση, ότι και πολλά σύγχρονα πολιτικά κόμματα λειτουργούν ακόμα με αυτόν τον τρόπο, αλλά εντελώς συγκαλυμμένα και χωρίς τη σχετική συνειδητοποίηση. Ο μοναρχικός θεσμός έχει εσωτερικευτεί, με μια μορφή που βοήθησε την επιβίωσή του, ακριβώς όπως τα αρχέγονα πρωτοκύτταρα επιβίωσαν μέσα στα ζωικά κύτταρα ως τα εξειδικευμένα κέντρα παραγωγής της ενέργειάς τους! Τα κόμματα αυτά, ενώ φαινομενικά λειτουργούν δημοκρατικά, εξαρτώνται έντονα από έναν χαρισματικό ή επιδραστικό ηγέτη, ενώ είναι καθοριστική και η επίδραση της οικογενειοκρατίας. Αυτή η εξάρτηση οδηγεί πάντα στην εσωτερική ευθραυστότητα, όπου η απομάκρυνση ή η πτώση του ηγέτη σημαίνει μακροχρόνια περιδίνηση ή το τέλος του κόμματος, ενώ όσο η αυταρχική ηγεσία είναι κραταιή, εξακολουθεί να εκδηλώνεται και με τον γνωστό και μη εξαιρετέο βολονταρισμό, υπεύθυνο στο παρελθόν αλλά και σήμερα για τα εκατομμύρια νεκρούς διαφόρων πολέμων, που σε λειτουργώσες δημοκρατίες θα μπορούσαν κάλλιστα να έχουν αποφευχθεί.

Παράλληλα, η ουσία της ηγεσίας στη σύγχρονη εποχή μεταλλάχθηκε. Δεν πρόκειται πλέον τόσο για την αυστηρή εφαρμογή των πολιτικών που χαράχτηκαν κατόπιν διαλόγου, διαδικασιών επί τη βάση του ενοποιητικού, άκαμπτου κοινού ιδεολογικού έδαφος, αλλά για την κατανόηση και την ανταπόκριση στις εκάστοτε εφήμερες αλλά πάντα επείγουσες ανάγκες και επιθυμίες των ψηφοφόρων, σε αρμονία με το δημόσιο συναίσθημα όπως καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις.

Η «πρόοδος» αφορά λοιπόν ηγέτες-manager, που δεν διακατέχονται από αδιαπραγμάτευτες ιδέες και πάγιες εντολές, αλλά παραμένουν ευέλικτοι όσο και ικανοί απλώς να διευκολύνουν τεχνοκρατικές λύσεις, πάντα στις επιταγές των τριμήνων και των εξαμήνων. Ένας ηγέτης με γνωστική έκπτωση, ένας επαγγελματίας ψεύτης, ένας τρίτος με νεανική φρεσκάδα αλλά ιδεολογική ένδοια, ένας άριστος της τραπεζικής ελίτ, ένας που γίνεται πρωθυπουργός αν και κατατάχθηκε 5ος ή γιατί όχι και 10ος στις εκλογές, ναι, τι πιο ταιριαστό από αυτά;  

Παράλληλα, στον αντίποδα των συντηρητικών αναχρονισμών και αδρανειών, συναντούμε σήμερα όλο και πιο διαυγώς μια κατάσταση όπου η βελτιστοποίηση των αλγορίθμων κρίνει ως προβληματικό το διάλογο και τις διαδικασίες, πάνω από όλα λόγω των καθυστερήσεων που παρεμβάλλουν μέχρι τις πάντα «επείγοντος χαρακτήρα» αποφάσεις σε συνθήκες κάποιας κρίσης, αποφάσεις οι οποίες τελικά απλώς μερεμετίζουν την αμείλικτη πραγματικότητα. Η ίδια ακριβώς βελτιστοποίηση διευκολύνει όμως πλέον και την υποκατάσταση της δημοκρατίας από κάτι πιο γρήγορο, άρα και υπερέχον σε απόδοση.

Η δημοκρατία του πολιτικού διαλόγου κατέστη αντιπαραγωγική και το σούρουπό της, που ήδη είχε τη μορφή της ακρωτηριασμένης δημοκρατίας των μαζών εδώ και δεκαετίες, συμπίπτει με το λυκαυγές μιας «δημοκρατίας της πλατφόρμας», όπου οι κινήσεις μας στις συσκευές και στις εφαρμογές και πάνω από όλα, οι αγορές μας θα προκρίνουν τις πολιτικές, τις οποίες θα προεπιλέγουν, άνευ ορατών διαδικασιών και αντί για εμάς, υβρίδια αλγοριθμικών άβαταρ και εκάστοτε νομιμοποιούμενων —αλλά όχι πλήρως δημοκρατικά εκλεγμένων— ηγετών που στο εξής θα μας «εκπροσωπούν», στους οποίους θα ανατίθεται η υιοθεσία και εξήγηση αυτών των πολιτικών. Μικρή και αδούλευτη λεπτομέρεια (sic), ότι αυτό που όντως θα εκπροσωπούν θα είναι η εσωτερική μας αναποφασιστικότητα,  παρορμητικότητα, αναβλητικότητα, υπαναχωρήσεις, διλήμματα, μετάνοιες και εν γένει εσωτερικές συγκρούσεις, όλα αυτά δηλαδή που συνιστούν τον απολιτικό ιδιώτη που ναρκισσιστικά ή εξ ανάγκης όλοι οι άνθρωποι διαχρονικά λατρεύουμε εντός μας και που μόνο η έκθεση στον άλλο άνθρωπο μπορεί κάπως και προσωρινά να τον θεραπεύει, ενώ η έκθεσή μας στην ανθρώπινη μάζα τον ενισχύει και τον καθιστά μονόδρομη επιλογή. Αν δεν διαλεγόμαστε με τους άλλους, δεν θα γνωρίζουμε ποτέ τον εαυτό μας, τόσο απλά.