Μιλώντας για τον θάνατο (VI)

Από όσα έχουν αναφερθεί κατά τις προηγούμενες εβδομάδες, ίσως έχει γίνει σαφές ότι η δυνατότητα που υπάρχει εντός του σύμπαντος προς τη γνώση του, πραγματωμένη ως ζωή και ως νοημοσύνη, δεν πεθαίνει με τον ατομικό θάνατο. Τι είναι λοιπόν αυτό που πεθαίνει συχνά προκαλώντας μας τόσο πόνο όταν το κάνει και τόσο φόβο όταν επαπειλείται;

Ένα σώμα σταματά να αποκρίνεται στο περιβάλλον και τα κύτταρα του εισέρχονται σε διάσπαση των βιοχημικών δομών τους προς όλο και απλούστερες, μέχρι την τελική ανακύκλωση των σκέτων ατόμων των στοιχείων εντός της ανόργανης ύλης από την οποία είχαν προέλθει.

Ωστόσο, ο ορισμός αυτός δεν είναι πάντα αντικειμενικός. Ο θάνατος που μας αφορά συναισθηματικά είναι ένα ευρύ φαινόμενο, τόσο ένα συμβάν σε συγκεκριμένο χρόνο όσο και μια κατάσταση διαρκής, όπου το όντως συμβάν και η όντως κατάσταση (σε αυτό που φιλοσοφικά ονομάζεται οντολογία) ενδέχεται και να διαφέρει από τους ορισμους ή τις περιγραφές μας.

Όσο και αν διαφέρει όμως δεν μπορεί να πει κανείς ότι θα διαφέρει ριζικά, αφού θα πρέπει να δεχτούμε ότι η νοημοσύνη και ο λόγος μας, που καθορίζουν αυτούς τους ορισμούς και αυτές τις περιγραφές μας, είναι υποκειμενικά και ανθρώπινα, αλλά αναγκαστικά και μέρη του όντως κόσμου, έστω και πολύ μακρινά η διαθλασμένα, ακόμη και αν είναι διαθλασμένα σε βαθμό αγνώριστο.

Μια οντολογική, λοιπόν, μορφή του θανάτου, δηλαδή μια μορφή ασχέτως των ανθρώπων και των περιγραφών τους, ενδέχεται και να μην υπάρχει. Ωστόσο, ο θάνατος είναι οπωσδήποτε ένα μέγεθος εντός της ανθρώπινης συνειδησης. Ως τέτοιο, πάτα σε τρία επιμέρους φαινόμενα: στα υποκειμενικά βιώματα της ζωής μας (απώλειες των άλλων, φθορά του εαυτού μας), στο αντίστοιχα με αυτά δέος εντός του ψυχικού-συναισθηματικού οργάνου μας και στις ιδέες ενός έλλογου νου που αναπτύσσεται εντός ενός πολιτισμού που διαθέτει αφηρημένη γλώσσα.

Με το ατομικό μας σώμα, ψηλαφούμε τον θάνατο ως απωλεια και ως φθορά ή πόνο. Με τον ατομικό νου, καθιστούμε τον θάνατο ιδέα, δηλαδή μέρος της ζωής μας και τότε –ω, τι έκπληξη!– ιδέα και μέρος της ζωής γίνεται κατ’ επέκταση και η ζωή μετά τον θάνατο. Με το δέος και την ελπίδα, ο θάνατος γίνεται αντικείμενο και της ατομικής πίστης.

Παρά τον θάνατο, το είδος επιβιώνει, το δέος και οι ελπίδες επαναλαμβάνονται, ο νους ανελίσσεται. Η όλη ζωή, το δέος και ο νους είναι υπερκείμενα της ατομικής μας ύπαρξης. Ως τέτοια όμως, δεν διαθέτουν άλλους φορείς συνειδητοποίησής τους εκτός από εμάς τα άτομα και έτσι, είναι δυνατό να υπάρξουν μόνο ως ιδέες εντός της μίας και μόνης ύπαρξής μας˙ αυτή η υποκειμενικότητά μας είναι και το μόνο που διατίθεται στο σύμπαν για να τα πραγματευτεί.

«Και ποιος άλλος στο σύμπαν νοιάζεται;» ίσως κάποιος ρωτήσει. Η ανατροπή που επιφέρει αυτή η πραγμάτευση δεν είναι μικρή˙ είναι η ικανότητά της υποκειμενικότητας να δημιουργεί μέσα στο εδώ και στο τώρα των βιωμάτων, των συναισθημάτων και των ιδεών μας, μια σκιώδη αλλά ανεκτίμητης υπαρξιακής αξίας προβολή του όλου, του παντού και του πάντα στο μοναδικό άτομο, στο εδώ και στο τώρα. Η συνείδηση του θανάτου της συνείδησης είναι αθάνατη.

PIXABAY