Το ταλαίπωρο σώμα των φιλοσόφων

Αν δεχτούμε ότι όλα όσα αφορούν τον άνθρωπο είναι φυσικά, είναι ύλη, όταν μια τηλεμεταφορά «αντιγράφει» ένα υλικό σώμα στη νέα θέση του και το αφανίζει από την αρχική, πιθανόν ένας νέος εαυτός του τηλεμεταφερόμενου γεννιέται στην πρώτη, ενώ ο αρχικός εαυτός του πεθαίνει. 

Υπάρχει περίπτωση αυτό να επεκτείνεται στην περίπτωση του ύπνου μας; Θα μπορούσαμε δηλαδή να πούμε ότι κάθε βράδυ και πρωί πεθαίνουμε και γεννιόμαστε από την αρχή συνειδησιακά καθώς η επίσης υλική συνείδησή μας σβήνει εντελώς στο ενδιάμεσο; 

Η ανάμνηση των ονείρων που βλέπουμε κατά τη διάρκεια της νύχτας είναι μία πρώτη σκέψη που απαντά αρνητικά στο ερώτημα, αλλά θα μπορούσαν τα όνειρα απλώς να ανήκουν μόνο στον εαυτό της επόμενης ημέρας. 

Μια δεύτερη, πολύ πιο δύσκολη σε αντεπιχείρημα σκέψη, είναι ότι το σώμα μας αναγκαστικά παραμένει ως μια φυσική  άγκυρα για τη συνείδηση, γεγονός που παρέχει την αίσθηση αλλά μάλλον και την ουσία, της χρονικής συνέχειας. Αν κάτι πραγματικά συνδέει το «χθες» με το «σήμερα», δεν είναι η μνήμη και τα αμφισβητήσιμα νοητικά συμβάντα εντός μας, αλλά τα ίδια τα εγκεφαλικά και τα άλλα κύτταρά μας. Ακόμη κι αν η συνείδησή μας «σβήνει» τη νύχτα, ξυπνάμε πάνω στο ίδιο βιολογικό υπόβαθρο. 

Άλλωστε το σώμα είναι που φέρει τα συναισθήματα – όπως το άγχος, ο πόνος, η χαρά– ως βιοχημικά συμβάντα που ούτε ακυρώνονται από το βράδυ στο πρωί, ούτε βεβαίως υπακούουν στις συνειδητές προθέσεις μας. 

Έτσι, αν αντιγράφαμε τη συνείδησή μας σε ένα… στικάκι  μνήμης, το νοητικό αυτό αντίγραφο θα έχανε το βιολογικό και συναισθηματικό μη συνειδητό νήμα που διακρατεί την αληθινή αίσθηση του «τι είμαι» και θα γινόταν μια… σαπουνόφουσκα γνώσης ξεριζωμένης από τις πηγές της. Στην ουσία, δεν θα επρόκειτο για αθανασία, αλλά για μια άλλη εκδοχή ευθανασίας.

Αυτό σημαίνει όμως κατά κάπως παράδοξο τρόπο, ότι η συνείδηση έχει ουσιωδεστερη σχέση με το σώμα παρά με το πνεύμα σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από όσο νομίζουμε. Έτσι, η συζήτηση της «θεωρίας των μικρών καθημερινών θανάτων» δεν απαξιώνει το σώμα, αλλά, αντίθετα, το αναδεικνύει ως το θεμέλιο της εμπειρίας και της ύπαρξης, άρα και της όποιας αξίας της τελευταίας. Η έννοια του εαυτού επιβεβαιώνεται ως διττή, μεταξύ σώματος και νου, αλλά το πρώτο ανακτά τουλάχιστον την ισοτιμία του με τον δεύτερο.

Τα εύσημα της παραπάνω θεωρητικής σύλληψης αποδίδονται σίγουρα στα φιλοσοφικά συμπαραδηλούμενα του χριστιανισμού, που επαναφέρουν την βελόνα της ιστορίας των ιδεών του κόσμου προς μια πιο φυσική κατεύθυνση, μετά την αποθέωση του νου εκ των μεγάλων φιλοσόφων της ελληνικής αρχαιότητας. Η θρησκεία αυτή προφανώς, ως τέτοια μιλάει για Θεό, μιλάει όμως και για το ανθρώπινο σώμα με τρόπο αν μη τι άλλο αγαπητικό, όπου δεν απορρίπτεται, ούτε βέβαια αποθεώνεται το ίδιο, αλλά μαρτυρά, πονάει, σταυρώνεται για να εξυψωθεί.