Η Μόσχα, ο Νεκτάριος και η γέφυρα του Αγίου Σπυρίδωνος

ΜΟΣΧΑ. Πέρα από τις εικόνες της πανηγυρικής υποδοχής, η επίσκεψη του Μητροπολίτη Κερκύρας κ. Νεκταρίου στη Μόσχα έχει σαφή εκκλησιαστική σημασία. Και μάλιστα μεγαλύτερη επειδή πραγματοποιείται επτά χρόνια μετά τη σύγκρουση Μόσχας και Αθήνας για την αναγνώριση της Αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας.

Η δεξιά χείρα του Αγίου Σπυρίδωνος έφθασε στη Ρωσία ύστερα από πρόσκληση του Πατριάρχη Κυρίλλου και με έγκριση και κανονική άδεια της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Το στοιχείο αυτό είναι καθοριστικό: δεν πρόκειται δηλαδή για προσωπική πρωτοβουλία του Κερκύρας, αλλά για μεταφορά λειψάνου που πραγματοποιείται με τη θεσμική συναίνεση της ελληνικής Εκκλησίας.

Το βράδυ της 18ης Αυγούστου ο Πατριάρχης Κύριλλος υποδέχθηκε προσωπικά το λείψανο στον Καθεδρικό Ναό του Χριστού Σωτήρος, παρουσία του κ. Νεκταρίου, ενώ είχε προηγηθεί ιδιαίτερη συνάντηση του Κερκύρας με τον Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ Αντώνιο, επικεφαλής του πανίσχυρου Τμήματος Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας.

Η λεπτή αλλά ουσιαστική διαφορά

Χρειάζεται πάντως μία διευκρίνιση στην περιγραφή της ρήξης του 2019. Η Μόσχα δεν διέκοψε συλλήβδην την ευχαριστιακή κοινωνία με όλους τους μητροπολίτες της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Η απόφαση της Ρωσικής Συνόδου της 17ης Οκτωβρίου 2019 προέβλεπε διακοπή κοινωνίας με εκείνους τους Έλληνες ιεράρχες που θα έρχονταν σε εκκλησιαστική κοινωνία ή θα συλλειτουργούσαν με εκπροσώπους της νέας ουκρανικής Εκκλησίας. Ταυτόχρονα, η ίδια απόφαση δήλωνε ρητά ότι η Μόσχα θα διατηρούσε κανονικούς και ευχαριστιακούς δεσμούς με τους Έλληνες αρχιερείς που δεν θα ακολουθούσαν αυτή την πορεία.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ιδιαίτερη θέση του Μητροπολίτη Κερκύρας.

Ο κ. Νεκτάριος ήταν μεταξύ των μητροπολιτών που δεν είχαν ταυτιστεί με την αναγνώριση της ουκρανικής αυτοκεφαλίας. Μάλιστα, στην ίδια τη ρωσική συνοδική ανακοίνωση του 2019 καταγράφεται ότι, αν και απουσίαζε από την έκτακτη Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος της 12ης Οκτωβρίου, είχε καταθέσει γραπτώς τη θέση του με επιφυλάξεις για τον τρόπο με τον οποίο προχώρησε η διαδικασία.

Έτσι εξηγείται και γιατί η παρουσία του σήμερα στη Μόσχα δεν αποτελεί για το Πατριαρχείο Κύριλλου υπέρβαση της δικής του γραμμής του 2019. Αντιθέτως, ο Κερκύρας ανήκει στους Έλληνες ιεράρχες με τους οποίους η ρωσική Εκκλησία μπορούσε να εξακολουθεί να διατηρεί σχέσεις.

Περισσότερο από ένα προσκύνημα

Αυτό όμως δεν μειώνει τη σημασία του γεγονότος. Την ενισχύει.

Ο Πατριάρχης Κύριλλος δεν περιορίστηκε στην παραλαβή του λειψάνου. Αναφέρθηκε δημοσίως στους «αδελφούς από την Ελλάδα» και τόνισε ότι Έλληνες και Ρώσοι προσευχήθηκαν «ο καθένας στη γλώσσα του», απευθύνοντας την ίδια προσευχή στον Θεό. Πρόκειται για φρασεολογία που, μέσα στη σημερινή ενδοορθόδοξη πραγματικότητα, δύσκολα θεωρείται τυπική.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, από όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, δεν προκύπτει συλλείτουργο του Μητροπολίτη Κερκύρας με τον Πατριάρχη Μόσχας. Προκύπτει παρουσία του στην αγρυπνία, παράδοση του λειψάνου, κοινό εκκλησιαστικό πλαίσιο και κατ' ιδίαν συναντήσεις. Η διάκριση έχει σημασία στο εκκλησιαστικό και κανονικό επίπεδο.

Η εικόνα που τελικά διαμορφώνεται είναι εκείνη μιας προσεκτικά ανοιχτής πόρτας. Η ουκρανική διαφορά δεν έχει λυθεί, ούτε αποκαταστάθηκαν οι σχέσεις Μόσχας και της ηγεσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος. Όμως η επίσημη αποστολή ενός κορυφαίου κερκυραϊκού κειμηλίου, με συνοδό τον Μητροπολίτη Νεκτάριο και με άδεια της ελληνικής Ιεράς Συνόδου, δημιουργεί έναν υπαρκτό δίαυλο επικοινωνίας.

Και ο Άγιος Σπυρίδων, εξαιρετικά δημοφιλής στη Ρωσία, γίνεται στην περίπτωση αυτή κάτι περισσότερο από το αντικείμενο ενός μεγάλου προσκυνήματος: γίνεται η ασφαλής εκκλησιαστική γέφυρα ανάμεσα σε δύο πλευρές που εξακολουθούν να χωρίζονται από το ουκρανικό σχίσμα.