Ποιός θυμάται τον Νικολάς Μαδούρο;

ΠΕΙΡΑΙΑΣ. Η πραγματική είδηση στην τελευταία (Πέμπτη 18/6) ανακοίνωση του αμερικανικού Στέιτ Ντιπάρτμεντ για τη Βενεζουέλα δεν είναι όσα αναφέρει αλλά όσα παραλείπει. Σε ένα κείμενο αφιερωμένο στη «θεσμική δημοκρατική μετάβαση» της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία αναφορά στον Νικολάς Μαδούρο. Κανένα ερώτημα για την τύχη του, καμία αναφορά στην επιστροφή του ή στον ρόλο του στις μελλοντικές εξελίξεις. Σαν να μην υπάρχει καν.

Αντίθετα, το επίκεντρο βρίσκεται αλλού: στους θεσμούς, στο εκλογικό σύστημα, στις πολιτικές ελευθερίες και κυρίως στη διαμόρφωση ενός πλαισίου σταθερότητας για την επόμενη μέρα. Πίσω όμως από αυτή τη θεσμική γλώσσα διακρίνεται η πραγματική προτεραιότητα. Και αυτή είναι το πετρέλαιο.

Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Η οικονομία της, το κράτος της και η πολιτική της ιστορία περιστρέφονται γύρω από τη διαχείριση της πετρελαϊκής πρόσοδου. Για δεκαετίες η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία αποτέλεσε το βασικό εργαλείο άσκησης εξουσίας. Σήμερα όμως φαίνεται να διαμορφώνεται ένα νέο μοντέλο. Η παραγωγή παραμένει κρατική, αλλά η λειτουργία της συνδέεται όλο και περισσότερο με διεθνείς επενδυτές, ξένες εταιρείες και μηχανισμούς εποπτείας που αποσκοπούν στη σταθερή ροή εξαγωγών και εσόδων.

Η συζήτηση δεν αφορά πλέον το αν θα επιστρέψει ο Μαδούρο αλλά το ποιος θα διαχειρίζεται τα έσοδα από το πετρέλαιο, ποιος θα ελέγχει την κρατική εταιρεία, ποιος θα κατανέμει τους πόρους και με ποιους κανόνες θα λειτουργεί το κράτος. Με άλλα λόγια, η πολιτική σύγκρουση μετατοπίζεται από τα πρόσωπα στους μηχανισμούς εξουσίας.

Γι’ αυτό και η απουσία του ονόματος του Μαδούρο από την αμερικανική ανακοίνωση δεν είναι τυχαία. Η Ουάσιγκτον δείχνει να θεωρεί ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πλέον ο άνθρωπος που κυβέρνησε τη χώρα αλλά η παγίωση ενός νέου πλαισίου διαχείρισης του πετρελαϊκού πλούτου. Η δημοκρατική μετάβαση παρουσιάζεται ως θεσμική διαδικασία. Στην πραγματικότητα όμως το μεγάλο διακύβευμα παραμένει το ίδιο: ποιος θα ελέγχει το πετρέλαιο της Βενεζουέλας και προς όφελος ποιων.

Οι σημαντικότερες αντιδράσεις προέρχονται από τρεις πλευρές:

1. Η πτέρυγα της María Corina Machado και τμήμα της αντιπολίτευσης

Υπάρχει δυσφορία επειδή η επιστροφή της Dinorah Figuera και η έναρξη διαλόγου με τον Jorge Rodríguez φαίνεται να γίνεται με αμερικανική στήριξη, παρακάμπτοντας τη Machado, η οποία θεωρείται από πολλούς η βασική πολιτική νικήτρια της αναμέτρησης με τον Μαδουρισμό. Ισπανικά δημοσιεύματα μιλούν ανοιχτά για προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αναδείξει μια νέα διαπραγματευτική ηγεσία της αντιπολίτευσης. (El País)

2. Όσοι θεωρούν ότι συνεχίζεται ο «Τσαβισμός χωρίς τον Μαδούρο»

Ακτιβιστές και αναλυτές υποστηρίζουν ότι, παρά την απομάκρυνση του Μαδούρο, μεγάλο μέρος του κρατικού μηχανισμού παραμένει ανέπαφο, με την Delcy Rodríguez και στελέχη του καθεστώτος να εξακολουθούν να ελέγχουν τους βασικούς θεσμούς. Για αυτούς, η μετάβαση κινδυνεύει να μετατραπεί σε ανακύκλωση του ίδιου συστήματος με διαφορετικά πρόσωπα. (The Guardian)

3. Όσοι αντιδρούν στην αμερικανική επιρροή

Τις τελευταίες εβδομάδες αυξάνονται οι επικρίσεις ότι η Βενεζουέλα βρίσκεται υπό άτυπη αμερικανική κηδεμονία, ιδιαίτερα σε ζητήματα οικονομίας και πετρελαίου. Η δυσαρέσκεια αυτή εμφανίζεται τόσο σε τμήματα του πρώην κυβερνητικού στρατοπέδου όσο και σε κομμάτια της αντιπολίτευσης που φοβούνται ότι η δημοκρατική μετάβαση υποχωρεί μπροστά σε γεωπολιτικές και ενεργειακές προτεραιότητες. (El País)

Το πιο αξιοσημείωτο, πάντως, είναι η απουσία ισχυρού κινήματος υπέρ της επιστροφής του Μαδούρο. Τον Ιανουάριο υπήρξαν κινητοποιήσεις και καταγγελίες μετά τη σύλληψή του, όμως σήμερα οι δημόσιες αντιπαραθέσεις αφορούν κυρίως το ποιος θα κυβερνήσει και με ποιους όρους, όχι αν πρέπει να επιστρέψει ο ίδιος στην εξουσία. (ABC News)