Σάσων: Η επένδυση του γαμπρού του Τραμπ που αναστατώνει το Ιόνιο

ΚΕΡΚΥΡΑ. Η εικόνα ενός διαδηλωτή που σύρεται βίαια από ιδιωτικούς φρουρούς ασφαλείας στο Ζβέρνετς του Αυλώνα έκανε τον γύρο και των ελληνικών μέσων ενημέρωσης, προκαλώντας τα ίδια εθνικά χαρακτηριστικά. Η συζήτηση επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην εθνική του ταυτότητα και στο αν πρόκειται για μέλος της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας. Ωστόσο, όσο περισσότερο ξεδιπλώνεται η υπόθεση, τόσο περισσότερο φαίνεται ότι η πραγματική ιστορία βρίσκεται αλλού.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η μεγάλη τουριστική επένδυση που προωθεί η εταιρεία Affinity Partners του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Το σχέδιο αφορά τη νήσο Σάσων, το στρατηγικό νησί στην είσοδο του κόλπου της Αυλώνας, καθώς και τμήματα της απέναντι ακτογραμμής, σε μια περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και μεγάλης περιβαλλοντικής αξίας.

Η κυβέρνηση του Έντι Ράμα παρουσιάζει την επένδυση ως ευκαιρία ιστορικών διαστάσεων για την αλβανική οικονομία. Υποστηρίζει ότι θα προσελκύσει υψηλού επιπέδου τουρισμό, διεθνή κεφάλαια και νέες θέσεις εργασίας, τοποθετώντας την Αλβανία στον χάρτη των πλέον πολυτελών μεσογειακών προορισμών.

Οι αντιδράσεις όμως που καταγράφονται στην περιοχή δεν φαίνεται να έχουν πρωτίστως εθνοτικό χαρακτήρα, παρά τη μανιέρα των αθηναϊκών ανακοινώσεων. Στις κινητοποιήσεις συμμετέχουν κάτοικοι, περιβαλλοντικές οργανώσεις, αλιείς και ιδιοκτήτες γης, οι οποίοι θέτουν ερωτήματα για το ιδιοκτησιακό καθεστώς των εκτάσεων, για την πρόσβαση στις παραλίες και για τις επιπτώσεις στο οικοσύστημα της λιμνοθάλασσας Νάρτα. Οι επικριτές του σχεδίου υποστηρίζουν ότι η συζήτηση δεν αφορά την εθνότητα των διαδηλωτών αλλά το δικαίωμα των τοπικών κοινωνιών να γνωρίζουν με ποιους όρους παραχωρείται και αξιοποιείται μια από τις πιο ευαίσθητες περιοχές της αλβανικής ακτογραμμής, αντίδραση που δεν αποτελεί αποκλειστικά αλβανική ιδιότητα.

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον λόγω του ονόματος που βρίσκεται πίσω από την επένδυση. Ο Κούσνερ δεν είναι απλώς ένας διεθνής επενδυτής. Είναι ένας από τους στενότερους συνεργάτες του Τραμπ και πρόσωπο με σημαντική επιρροή στην αμερικανική πολιτική σκηνή. Η παρουσία του στην Αλβανία εκλαμβάνεται από πολλούς ως ένδειξη ότι η νέα αμερικανική πολιτική και οικονομική επιρροή στα Βαλκάνια δεν ασκείται μόνο μέσω κυβερνήσεων και διεθνών οργανισμών αλλά και μέσω μεγάλων ιδιωτικών επενδυτικών σχεδίων.

Για την Κέρκυρα και γενικότερα για το Ιόνιο, η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Σάσων βρίσκεται απέναντι από τις ελληνικές ακτές και η δημιουργία ενός νέου τουριστικού κέντρου διεθνούς εμβέλειας ενδέχεται να επηρεάσει τις ισορροπίες σε ολόκληρη την περιοχή. Οι συζητήσεις για τα δικαιώματα των μειονοτήτων και οι διπλωματικές αντιπαραθέσεις έχουν τη σημασία τους. Ωστόσο, πίσω από αυτές διαγράφεται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: ποιος θα ελέγχει την επόμενη ημέρα της ανάπτυξης στο Ιόνιο και με ποιους όρους.

Ίσως τελικά το Ζβέρνετς να μην είναι πρωτίστως μια ιστορία εθνικών διαφορών. Ίσως να είναι η πρώτη μεγάλη σύγκρουση γύρω από ένα νέο γεωοικονομικό τοπίο που διαμορφώνεται απέναντι από την Κέρκυρα, εκεί όπου η πολιτική, οι επενδύσεις, το περιβάλλον και η γεωστρατηγική συναντώνται στο ίδιο σημείο του χάρτη.

Η ελληνική προϊστορία της Σάσωνος

Η σημερινή συζήτηση για την επένδυση του Τζάρεντ Κούσνερ στη Σάσωνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους Κερκυραίους, καθώς το νησί δεν ήταν πάντα αλβανικό. Μέχρι το 1914 θεωρούνταν τμήμα του νησιωτικού χώρου της Επτανήσου και βρέθηκε υπό ελληνική κυριαρχία.

Η Σάσων, στην είσοδο του κόλπου της Αυλώνας, κατέχει στρατηγική θέση ανάμεσα στην Αδριατική και το Ιόνιο. Η σημασία της ήταν τέτοια ώστε συχνά χαρακτηριζόταν «Γιβραλτάρ της Ανατολικής Μεσογείου». Μετά την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα το 1864 θεωρήθηκε ότι περιλαμβανόταν στα εδάφη που μεταβιβάστηκαν στο ελληνικό κράτος, αν και η Αθήνα δεν άσκησε ποτέ πλήρη διοικητικό έλεγχο.

Κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό κατέλαβε το νησί και εγκατέστησε φρουρά. Όμως η δημιουργία του αλβανικού κράτους και οι πιέσεις της Ιταλίας και της Αυστροουγγαρίας ανέτρεψαν τους ελληνικούς σχεδιασμούς. Με τον νόμο του 1914 η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου αποδέχθηκε την παραχώρηση της Σάσωνος στην Αλβανία και στις 2 Ιουλίου εκείνης της χρονιάς η ελληνική σημαία υποστάλθηκε.

Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις, με τον Κερκυραίο πολιτικό Γεώργιο Θεοτόκη να προειδοποιεί ότι η αξία της Σάσωνος ήταν πρωτίστως στρατηγική. Αργότερα ο ίδιος ο Βενιζέλος φέρεται να παραδέχθηκε ότι η απώλειά της υπήρξε λανθασμένη επιλογή.

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, η Σάσων επανέρχεται στην επικαιρότητα όχι ως στρατιωτικό προγεφύρωμα αλλά ως επενδυτικό φιλέτο. Το νησί που απασχόλησε τον Βενιζέλο, τις Μεγάλες Δυνάμεις και τις ιταλικές βλέψεις στην Αδριατική βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας επένδυσης που συνδέεται με τον γαμπρό του Αμερικανού προέδρου Τραμπ, λίγα μόλις ναυτικά μίλια απέναντι από την Κέρκυρα.