Φιλαρμονική «Μάντζαρος» - 136 χρόνια προσφοράς στην ελληνική μουσική πνευστών

Την Κυριακή 1 Νοεμβρίου, η Κέρκυρα θα τιμήσει τον πολιούχο της Άγιο Σπυρίδωνα με τη Λιτανεία του Πρωτοκύριακου. Για τη Φιλαρμονική Εταιρεία «Μάντζαρος», η ημέρα αυτή συνδέει τη θρησκευτική και τοπική παράδοση με τη μνήμη της πρώτης επίσημης εμφάνισης του Μουσικού της Σώματος, το Πρωτοκύριακο του 1890. Εκατόν τριάντα έξι χρόνια αργότερα, η επέτειος μας καλεί να αναλογιστούμε το βάρος μιας διαδρομής που ανήκει στην Κέρκυρα, αλλά συγχρόνως αποτελεί ουσιαστικό κεφάλαιο της ιστορίας της ελληνικής μουσικής πνευστών.

Η ίδρυση μιας φιλαρμονικής έχει σημασία πολύ ευρύτερη από τη συγκρότηση ενός μουσικού συνόλου. Δημιουργεί έναν σταθερό χώρο διδασκαλίας, καλλιτεχνικής εργασίας και κοινωνικής συνάντησης. Δίνει σε παιδιά και νέους τη δυνατότητα να γνωρίσουν ένα όργανο, να διαβάσουν μουσική, να συμμετάσχουν σε ένα σύνολο και να αναλάβουν την ευθύνη της κοινής προσπάθειας. Δημιουργεί, παράλληλα, τις προϋποθέσεις για να ακουστούν έργα, να καλλιεργηθούν ακροατήρια και να μεταδοθεί η μουσική γνώση από τη μία γενιά στην επόμενη.

Μέσα σε αυτή την προοπτική πρέπει να αποτιμηθεί η ίδρυση της «Μάντζαρος». Στην Κέρκυρα του τέλους του 19ου αιώνα, με την ήδη ισχυρή μουσική της παράδοση, η δημιουργία της διεύρυνε τις δυνατότητες συμμετοχής στη μουσική ζωή. Πρόσθεσε έναν ακόμη διαρκή φορέα εκπαίδευσης και εκτέλεσης, ενισχύοντας το περιβάλλον μέσα στο οποίο η μουσική των πνευστών μπορούσε να αναπτύσσεται ως τέχνη, παιδεία και συλλογική έκφραση.

Η σημασία αυτής της συμβολής ξεπερνά τα γεωγραφικά όρια του νησιού. Η ιστορία της ελληνικής μουσικής πνευστών διαμορφώθηκε μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας και προβών, στις παρτιτούρες, στις συναυλίες και στις δημόσιες εμφανίσεις των μουσικών σωμάτων. Διαμορφώθηκε από τη συνάντηση της δημιουργίας με την εκτέλεση και από τη δυνατότητα μιας κοινωνίας να εκπαιδεύει τους επόμενους μουσικούς της. Η «Μάντζαρος» αποτελεί μέρος αυτής της ιστορικής διαδικασίας. Η μακρόχρονη παρουσία της επιτρέπει να μελετήσουμε πώς η μουσική γνώση γίνεται κοινό κτήμα και πώς ένας τοπικός θεσμός συμβάλλει στη διαμόρφωση της ευρύτερης μουσικής ζωής ενός τόπου.

Αυτή η διαδρομή έχει συγκεκριμένους ανθρώπους πίσω της. Στην προεδρία και στα Διοικητικά Συμβούλια της Φιλαρμονικής υπηρέτησαν εξέχοντες Κερκυραίοι φιλόμουσοι, με βαθιά καλλιεργημένη την αίσθηση της προσφοράς. Άνθρωποι που διέθεσαν χρόνο, δυνάμεις και προσωπικούς πόρους, αναλαμβάνοντας την ευθύνη να στηρίζουν έναν θεσμό με καθημερινές ανάγκες και μακροπρόθεσμη αποστολή. Η αγάπη τους για τη μουσική αποκτούσε περιεχόμενο μέσα από πράξεις, αποφάσεις και, συχνά, προσωπικές θυσίες.

Δίπλα τους στάθηκαν οι αρχιμουσικοί και οι δάσκαλοι. Με τη γνώση, την επιμονή και την παιδαγωγική τους εργασία έδωσαν συνέχεια στη μουσική εκπαίδευση και κατεύθυνση στην καλλιτεχνική πορεία της Φιλαρμονικής. Πίσω από κάθε συγκροτημένη εμφάνιση βρίσκονται αμέτρητες ώρες διδασκαλίας: η πρώτη σωστή αναπνοή, η επιμονή σε μια δύσκολη φράση, η καλλιέργεια της ακρόασης, η εκμάθηση του μέτρου και της συνύπαρξης.

Το μέγεθος αυτής της προσφοράς γίνεται περισσότερο κατανοητό όταν τοποθετηθεί στις συνθήκες των πρώτων δεκαετιών λειτουργίας της ΦΕΜ. Το πρώτο μισό του 20ού αιώνα σημαδεύτηκε από πολέμους, φτώχεια, στερήσεις και βαθιές κοινωνικές ανατροπές. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η διατήρηση των προϋποθέσεων για μουσική εκπαίδευση και συλλογική καλλιτεχνική εργασία απαιτούσε ιδιαίτερη αντοχή. Η σημερινή γενιά οφείλει να αναγνωρίζει το βάρος που σήκωσαν οι προηγούμενες, αποφεύγοντας να θεωρεί αυτονόητο ό,τι εκείνες κατόρθωσαν με κόπο.

Ο σταθερός πνεύμονας, όμως, της «Μάντζαρος» ήταν, είναι και θα παραμείνει το ίδιο το σώμα των μουσικών της. Οι εκατοντάδες άνθρωποι που, από το 1890 μέχρι σήμερα, έδωσαν στην ιστορία της ήχο και παρουσία. Μαθητές, εργαζόμενοι, επαγγελματίες, άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και διαδρομών, οι οποίοι βρέθηκαν στο ίδιο αναλόγιο και υπηρέτησαν έναν κοινό σκοπό.

Ανάμεσά τους βρίσκονται οι αφανείς ήρωες της Φιλαρμονικής. Εκείνοι που έφταναν στην πρόβα ύστερα από μια δύσκολη ημέρα εργασίας. Όσοι μελετούσαν στον λιγοστό ελεύθερο χρόνο τους. Όσοι βοήθησαν έναν νεότερο μουσικό να σταθεί με ασφάλεια μέσα στο σύνολο. Εκείνοι που παρέμειναν για δεκαετίες και όσοι, έχοντας μαθητεύσει στις τάξεις της, μετέφεραν τη μουσική παιδεία της σε άλλους χώρους.

Τα ονόματά τους δεν εμφανίζονται πάντοτε στις επετειακές αναφορές. Η συμβολή τους, ωστόσο, βρίσκεται μέσα σε κάθε σελίδα αυτής της ιστορίας. Χωρίς αυτούς, καμία διοικητική φροντίδα και καμία καλλιτεχνική καθοδήγηση δεν θα μπορούσε να αποκτήσει ακουστή υπόσταση. Οι μουσικοί είναι οι φορείς της μνήμης της Φιλαρμονικής και οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν κάθε φορά τη συνέχειά της.

Για όσους υπηρετούμε σήμερα τη «Μάντζαρος», η επέτειος δημιουργεί ευθύνη. Να γνωρίζουμε την ιστορία της, να σεβόμαστε τον κόπο που την κατέστησε δυνατή και να προσφέρουμε στους νεότερους ουσιαστικές ευκαιρίες μάθησης και δημιουργίας. Να φροντίζουμε το αρχείο και το ρεπερτόριό της, να ενισχύουμε τη διδασκαλία και να επιδιώκουμε την καλλιτεχνική εξέλιξη με συνέπεια και σχέδιο.

Η Φιλαρμονική Εταιρεία «Μάντζαρος» δικαιούται να έχει μια υγιή και απαιτητική φιλοδοξία για το μέλλον: να συνεχίσει να προσφέρει ουσιαστικά στην ελληνική μουσική πνευστών και να διαμορφώσει το δικό της αναγνωρίσιμο στίγμα στη διεθνή της εξέλιξη. Με την ανάδειξη της ελληνικής δημιουργίας, με ιδιαίτερη έμφαση στην επτανησιακή, την καλλιέργεια νέου ρεπερτορίου, τις καλλιτεχνικές συνεργασίες εντός και εκτός Ελλάδος, και τη συστηματική εκπαιδευτική εργασία, μπορεί να μετατρέψει την ιστορική της παρακαταθήκη σε σύγχρονη δημιουργική δύναμη. Διαθέτει πλέον τα μέσα και τους ανθρώπους για να το επιδιώξει. Η τιμή προς εκείνους που την υπηρέτησαν αποκτά το πληρέστερο νόημά της όταν η δική μας γενιά εργάζεται ώστε η «Μάντζαρος» να προσθέσει το επόμενο ουσιαστικό κεφάλαιο στην ιστορία της μουσικής πνευστών.

Σπ. Ρουβάς, Αν. Αρχιμουσικός ΦΕ «Μάντζαρος»