Η ανάγκη διασφάλισης του κύρους του Διεθνούς Δικαίου, ως σύγχρονη πολιτική πρόκληση

Τέτοιες μέρες, η σκέψη μου πάει στις ψυχές εκείνες του ολοκαυτώματος των Καλαβρύτων, κοντά στο τόπο που μεγάλωσε ο πατέρας μου λίγα χρόνια μετά την λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και επισκεπτόμασταν συχνά. 

Μέσα από την σιωπή τους, μιλούν για όσα εμείς οι νεότεροι δεν ζήσαμε, προστατευμένοι  πλέον από  κανόνες ειρήνης, που οι νεότεροι πολιτικοί αρχηγοί κυρίως  των ευρωπαϊκών κρατών προσπαθούν να διαφυλάξουν, μέσα σε ένα  ορυμαγδό πολεμικών συγκρούσεων που διακατέχονται η μία την άλλη, μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022  με κορύφωση την σύγκρουση στην Μέση Ανατολή και την εξάπλωσή της ιδίως στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου. Θυμάμαι την ασφάλεια με ένοιωθα διαβάζοντας Διεθνές Δίκαιο: «Το Διεθνές Δίκαιο συνιστά  το θεσμικό και πολιτικό μέσο αποτελεσματικής άμυνας απέναντι στην αυθαιρεσία της ισχύος στο πεδίο των Διεθνών Σχέσεων. Στο Διεθνές Δίκαιο η αρχή της ισότητας μεταξύ των κρατών εγγυάται ίση εκπροσώπηση σε όλα τα κράτη και τις κυβερνήσεις…».

 Σήμερα όμως πόσο προστατευμένοι είμαστε από το Διεθνές Δίκαιο; Μπορεί το Διεθνές δίκαιο να ρυθμίσει επαρκώς τις Διεθνείς Σχέσεις, κατ’ εξοχήν προς την κατεύθυνση της εμπέδωσης της Διεθνούς Ειρήνης; Βελτιώθηκε ο βαθμός της αποτελεσματικής εφαρμογής του στην πράξη; Η μήπως οι οπαδοί του ακραίου οικονομικού νεοφιλελευθερισμού (ο λεγόμενος κατά τον καθηγητή μου και πρώην Πρόεδρο της Δημοκρατίας εξ. Προκόπη Παυλόπουλο), νεότευκτος «ιμπεριαλισμός» δεν ανέχονται άλλους κανόνες δικαίου πλην εκείνων που οι ίδιοι παράγουν και επιβάλλουν; 

Κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου, η άλλοτε  ναζιστική Γερμανία και η  άλλοτε φασιστική Ιταλία δυναμίτισαν  με την πολιτική τους τον ίδιο τον πυρήνα του Διεθνούς Δικαίου. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ύστερα από όσα άφησε πίσω το εφιαλτικό πέρασμά του, το Διεθνές Δίκαιο παρουσίασε μία εντυπωσιακή δυναμική, σε επάλληλα επίπεδα. Κατοχύρωσε τα Θεμελιώδη Δικαιώματα Ανθρώπου, θεσπίσθηκαν Διεθνείς Συμφωνίες για τον περιορισμό των όπλων μαζικής καταστροφής, ιδρύθηκαν Διεθνείς Οργανισμοί εμπορικής συνεργασίας, όπως π.χ. η Gatt και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, αλλά και Διεθνών Οργανισμών νομισματικής συνεργασίας και οικονομικής βοήθειας, όπως π.χ. το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα.

Στην πραγματικότητα όμως έχει ήδη διαπιστωθεί από ακαδημαϊκούς, ότι το Διεθνές Δίκαιο είναι ατελές γιατί δεν έχει μηχανισμούς επιβολής. Οποιαδήποτε σημαντική απόφαση του ΟΗΕ μπορεί να μπλοκαριστεί από τις πέντε ισχυρές χώρες του κόσμου που μετέχουν ως μόνα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας τους. Ακόμη και στο Διεθνές Δικαστήριο για να εισέλθει ένα θέμα, θα πρέπει όλα τα ενδιαφερόμενα κράτη να συμφωνήσουν στην παραπομπή του σε αυτό και μόνο το Συμβούλιο Ασφαλείας  έχει δικαίωμα να παραπέμψει σε αυτό οποιαδήποτε νομική διαφορά. 

Είναι αντιφατικό να μιλάμε για ειρήνη όταν  οι ΗΠΑ δεν έχουν προσχωρήσει στην  σύμβαση  για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (Σύμβαση του Montego Bay του 1982) και η Τουρκία την παραβιάζει διαρκώς, όταν κατά  πάγια νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, η ως άνω Σύμβαση ισχύει έναντι πάντων, διότι καθ’ ό μέτρο έχει προσχωρήσει στο θεσμικό της πλαίσιο η μεγάλη πλειοψηφία των Κρατών, παράγει  δεσμευτικούς ergaomnes «γενικώς παραδεδεγμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου». Η Τουρκία, το έτος 2019, συνήψε με την Λιβύη το λεγόμενο «τουρκολιβυκό μνημόνιο», παράνομα από  μία μεταβατική και μη εξουσιοδοτημένη κυβέρνηση της Λιβύης και παραβιάζει απροκαλύπτως το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Αφού ως προς τον καθορισμό των Θαλάσσιων Ζωνών -π.χ. Υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ- αγνοεί μεγάλους Ελληνικούς γεωγραφικούς νησιωτικούς όγκους, όπως είναι π.χ. εκείνοι της Κρήτης, της Ρόδου κ.λπ.  Και πάλι ουδεμία κύρωση έχει επιβληθεί στην Τουρκία, η δε ανοχή του ΟΗΕ και ως προς αυτό  προκαλεί προβληματισμό.

Στο πλαίσιο αυτών και άλλων  πολλών αντιφατικών,  δεν ασπάζομαι τον Μαρκ Κάρνει που ως λύση βρήκε το ότι « οι  μεσαίες τάξεις πρέπει να σχηματίσουν συμμαχίες για διάφορά θέματα πάνω σε κοινές αξίες και συμφέροντα, να δράσουν από κοινού γιατί αν δεν είναι στο τραπέζι συζητήσεων, είναι στο μενού». Θεωρώ όμως επιτακτική ανάγκη  αναδιάρθρωσης  των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου ώστε να αποκτήσουν κανονιστική δύναμη και κύρος. Η εθνική κυριαρχία πρέπει να παραμείνει μια ισχυρή και απαραβίαστη ασπίδα απέναντι στην έξωθεν επιθετικότητα, ως στοιχείο θεσμικό και πολιτικό της οιονεί έννοιας του Έθνους - Κράτους και ως θεμέλιο Δημοκρατικού Πολιτισμού στην Ευρώπη αλλά και ευρύτερα στην Δύση.

Χρόνια πολλά για την 28η Οκτωβρίου. Χρόνια πολλά ειρήνης και προόδου.

(Ενδεικτικές πηγές: in.gr, ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, 11o forum Δελφών www.consitutionalism.gr).

Σκολαρίκη Κασσιανή

Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω

Υπεύθυνη Τομέα Δικαιοσύνης ΔΕΕΠ Κέρκυρας