Στο Γκαίρλιτς το Δ΄ Σώμα Στρατού: Μια σκοτεινή σελίδα του Εθνικού Διχασμού

ΚΕΡΚΥΡΑ. Μια από τις πλέον αμφιλεγόμενες και λιγότερο γνωστές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας θα φωτίσει η εκδήλωση με τίτλο «Ο δρόμος προς το Γκαίρλιτς», που θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 31 Αυγούστου, στις 20:00, στις εγκαταστάσεις του Ομίλου Αντισφαίρισης Κέρκυρας.

Η συζήτηση οργανώνεται με τη συμπλήρωση 110 χρόνων από την παράδοση του Δ΄ Σώματος Στρατού στους Γερμανούς και τη μεταφορά χιλιάδων αξιωματικών και οπλιτών στο Γκαίρλιτς της Σαξονίας, εν μέσω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του ελληνικού Εθνικού Διχασμού.

Το καλοκαίρι του 1916 η Ελλάδα παρέμενε επισήμως ουδέτερη, βαθιά διχασμένη ανάμεσα στον βασιλιά Κωνσταντίνο, που επέμενε στην ουδετερότητα, και τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος υποστήριζε την είσοδο της χώρας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Την ίδια ώρα, βουλγαρικές και γερμανικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ανατολική Μακεδονία, έχοντας προηγουμένως καταλάβει χωρίς αντίσταση το οχυρό Ρούπελ.

Το Δ΄ Σώμα Στρατού, με έδρα την Καβάλα, είχε λάβει από την κυβέρνηση εντολή να μην προβάλει αντίσταση. Καθώς οι βουλγαρικές δυνάμεις προωθούνταν και ο κίνδυνος αιχμαλωσίας ή διαμελισμού των ελληνικών μονάδων γινόταν άμεσος, ο διοικητής του Σώματος, συνταγματάρχης Ιωάννης Χατζόπουλος, συμφώνησε με τους Γερμανούς τη μεταφορά των ανδρών του στη Γερμανία.

Περίπου 6.800 αξιωματικοί και στρατιώτες –οι ιστορικές καταγραφές αναφέρουν 464 αξιωματικούς και 6.373 οπλίτες– μεταφέρθηκαν σιδηροδρομικώς στο Γκαίρλιτς τον Σεπτέμβριο του 1916. Τυπικά χαρακτηρίστηκαν «φιλοξενούμενοι του Κάιζερ» και όχι αιχμάλωτοι πολέμου· στην πραγματικότητα, όμως, τέθηκαν υπό επιτήρηση και δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Στην αρχή απολάμβαναν σχετική ελευθερία κινήσεων, λάμβαναν μισθό και αρκετοί εργάστηκαν ή δημιούργησαν οικογένειες με Γερμανίδες. Με την παράταση του πολέμου, ωστόσο, οι συνθήκες χειροτέρεψαν εξαιτίας των στερήσεων, της πείνας και των ασθενειών. Παράλληλα, ο Εθνικός Διχασμός μεταφέρθηκε και μέσα στο στρατόπεδο, χωρίζοντας τους στρατιωτικούς σε βασιλικούς και βενιζελικούς.

Η παρουσία τους άφησε και ένα ξεχωριστό πολιτιστικό αποτύπωμα: Γερμανοί επιστήμονες κατέγραψαν τις φωνές, τις διαλέκτους και τα τραγούδια των Ελλήνων στρατιωτών, δημιουργώντας ένα πολύτιμο ηχητικό αρχείο της εποχής. Οι περισσότεροι επέστρεψαν στην Ελλάδα το 1919, αλλά για χρόνια αντιμετωπίστηκαν με καχυποψία και, ιδιαίτερα από τη βενιζελική παράταξη, με την κατηγορία ότι είχαν παραδοθεί αμαχητί.

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν ο Ευστράτιος Δορδανάς, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, και ο πρώην δήμαρχος Κερκυραίων Χρύσανθος Σαρλής. Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Κώστας Βέργος. Η είσοδος είναι ελεύθερη.