Η Κύπρος στο μάτι της ελληνικής χούντας
Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αρχιεπίσκοπος Μακάριος ο Γ΄με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζ. Φ. Κένεντι. Πίσω του διακρίνεται ο νεαρός τότε, αργότερα πρόεδρος της Κύπρου, Σπ. Κυπριανού. WIKIMEDIA COMMONS.
Η πορεία από το απριλιανό πραξικόπημα έως την τουρκική εισβολή στην Κύπρο αποτελεί μια αλληλουχία γεγονότων όπου οι επιλογές της χούντας, οι ελληνοτουρκικές ισορροπίες και οι διεθνείς συνθήκες του Ψυχρού Πολέμου οδήγησαν σταδιακά σε κρίση.
Τη νύχτα της 21ης Απριλίου 1967 μια ομάδα αξιωματικών με επικεφαλής τον Γεώργιο Παπαδόπουλο κατέλαβε την εξουσία στην Ελλάδα, εγκαθιδρύοντας δικτατορία που στηρίχθηκε στον αντικομμουνισμό και στη στενή ένταξη στο δυτικό στρατόπεδο. Από την αρχή, το καθεστώς επιδίωξε να ελέγξει και το Κυπριακό, όμως ήρθε αντιμέτωπο με τη διαφορετική στρατηγική του Αρχιεπίσκοπου Μακάριου Γ΄, ο οποίος επέμενε στη διατήρηση της ανεξαρτησίας της Κύπρου και σε μια πολιτική ισορροπιών, αποφεύγοντας τόσο την άμεση ένωση όσο και την πλήρη ευθυγράμμιση με κάποια μεγάλη δύναμη. Η στάση αυτή του έδινε ευελιξία, αλλά τον έφερνε σε σύγκρουση με την Αθήνα.
Ήδη από το 1967, η πολιτική της χούντας στο νησί δημιούργησε εντάσεις. Η κρίση της Κοφίνου τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, με εμπλοκή δυνάμεων της Εθνικής Φρουράς υπό τον Γεώργιο Γρίβα, προκάλεσε τουρκική απειλή εισβολής και οδήγησε την Αθήνα σε υποχώρηση, με απόσυρση του Γρίβα και Ελλήνων αξιωματικών. Το επεισόδιο αυτό αποκάλυψε τόσο την ευθραυστότητα της κατάστασης όσο και την έλλειψη σταθερής στρατηγικής από πλευράς χούντας. Στα επόμενα χρόνια, η Αθήνα συνέχισε να αντιμετωπίζει τον Μακάριο με καχυποψία, ενώ η Συνάντηση της Αδριανούπολης μεταξύ του Παπαδόπουλου και του Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ έδειξε μια διάθεση αναζήτησης συμβιβασμού με την Τουρκία, χωρίς όμως οριστικό αποτέλεσμα.
Με την πάροδο του χρόνου, η ένταση μεταφέρθηκε και στο εσωτερικό της Κύπρου. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, με την επανεμφάνιση του Γρίβα και τη δημιουργία της ΕΟΚΑ Β΄, που στρεφόταν κατά του Μακαρίου και υπέρ της Ένωσης, η κατάσταση κλιμακώθηκε. Η χούντα, ιδιαίτερα μετά την ανατροπή του Παπαδόπουλου το 1973 από τον Δημήτριο Ιωαννίδη, υιοθέτησε ακόμη πιο επιθετική γραμμή.
Η ανατροπή του Παπαδόπουλου είχε προηγηθεί μετά την αποτυχημένη προσπάθεια ελεγχόμενης φιλελευθεροποίησης και την Εξέγερση του Πολυτεχνείου, που ανέδειξε την κρίση νομιμοποίησης του καθεστώτος. Ο Ιωαννίδης, κινούμενος πιο ριψοκίνδυνα, θεώρησε ότι μπορούσε να επιβάλει λύση στο Κυπριακό. Στις 15 Ιουλίου 1974 οργανώθηκε πραξικόπημα στην Κύπρο που ανέτρεψε τον Μακάριο και εγκατέστησε τον Νίκο Σαμψών. Η ενέργεια αυτή κατέλυσε την εύθραυστη ισορροπία που ο Μακάριος προσπαθούσε να διατηρήσει και προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Τουρκίας, η οποία εισέβαλε στις 20 Ιουλίου 1974, οδηγώντας σε κατοχή μεγάλου μέρους του νησιού.
Η αποτυχία της χούντας να διαχειριστεί την κρίση οδήγησε στην κατάρρευσή της. Υπό το βάρος της στρατιωτικής και πολιτικής ήττας, το καθεστώς κατέρρευσε και επέστρεψε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, εγκαινιάζοντας τη Μεταπολίτευση. Έτσι, η διαδρομή από το 1967 έως το 1974 δεν ήταν μια ξαφνική κατάρρευση, αλλά η κατάληξη μιας συνεχούς πορείας παρεμβάσεων, συγκρούσεων με τον Μακάριο και λανθασμένων επιλογών που οδήγησαν σε μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του σύγχρονου ελληνισμού.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΤΣΑΪΤΗΣ
Είναι ο εκδότης - διευθυντής της Ενημέρωσης. Έχει σπουδάσει και εργαστεί ως μηχανικός και ηλεκτρονικός. Δημοσιογραφεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1980. Έχει συνεργαστεί με σχεδόν όλες τις αθηναϊκές εφημερίδες. Διετέλεσε πρόεδρος του Συνδέσμου Ημερησίων Περιφερειακών Εφημερίδων, τον οποίον υπηρέτησε και από τη θέση του γενικού γραμματέα στο δ.σ. επί οκτώ χρόνια. Πιστεύει πως η ισχυρότερη ιδιότητα του δημοσιογράφου στην ενημέρωση είναι το ενδιαφέρον του για τα κοινά και στην επικοινωνία η έντιμη και ανιδιοτελής διαμεσολάβηση.
