Απογραφή πληθυσμού 2011 - Στοιχεία, συνέπειες, συμπεράσματα

E-mail Εκτύπωση PDF
Pulimenos-portrait-112

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΟΥΛΗΜΕΝΟΣ*. ΚΕΡΚΥΡΑ. Τα έτσι κι αλλιώς ενδιαφέροντα στοιχεία της απογραφής του μόνιμου πληθυσμού (του 2011), που έδωσε πρόσφατα στη δημοσιότητα η Ελληνική Στατιστική Αρχή, γίνονται εντυπωσιακά, βλέποντάς τα στο βάθος μιας 20ετίας, δηλαδή σε σύγκριση με τα στοιχεία των δύο προηγούμενων απογραφών.
Σήμερα βεβαίως, τα αποτελέσματα για την Κέρκυρα, έχουν άμεσο ενδιαφέρον για την επιπτώσεις τους στα αυτοδιοικητικά όργανα, στα ο-ποία εκπροσωπούνται οι τοπικές κοινωνίες και σημειώθηκαν ήδη από το περασμένο Σάββατο, οι αλλαγές που επέρχονται στην εκπροσώπηση των νησιών μας στο Περιφερειακό Συμβούλιο. Η πιο σημαντική από αυτές είναι η μείωση κατά δύο, του αριθμού των Περιφερειακών Συμβούλων που εκλέγει η Περιφερειακή Ενότητα της Κέρκυρας. Από τους 21 σε σύνολο 41, που εξέλεξε το 2010, θα εκλέγει πλέον 19 Περιφερειακούς Συμβούλους, ενώ τις δύο έδρες μοιράζονται οι Π.Ε. Ζακύνθου και Λευκάδας, ανατρέποντας τους μέχρι τώρα συσχετισμούς και ισορροπίες στην εκπροσώπηση των νησιών.

Η μείωση του πληθυσμού της Κέρκυρας κατά 7.604 κατοίκους, ή σε ποσοστό 6,8%, μέσα σε μια 10ετία, (111.975 κατ. το 2001 και 104.371 το 2011) είναι μέγεθος που επιφέρει - εκτός των άλλων - αλλαγές και στη διοίκηση αρκετών Δημοτικών και Τοπικών Κοινοτήτων, ενδεχομένως δε και στην εκπροσώπηση των Δημοτικών Ενοτήτων (πρώην Δήμων) στο Δημοτικό Συμβούλιο, που ωστόσο παραμένει 49μελές.
Συγκεκριμένα, τα νέα πληθυσμιακά στοιχεία επιφέρουν την υποβάθμιση στο επίπεδο της Τοπικής Κοινότητας των ως τώρα Δημοτικών Κοινοτήτων, Νυμφών, Κασσιόπης, Χλομού, Λιαπάδων και Σιναράδων, καθώς ο πληθυσμός τους βρέθηκε το 2011, κάτω από τους 1.000 κατοίκους. ΄Ετσι, οι κοινότητες αυτές θα διοικούνται από τριμελές συμβούλιο, ο Πρόεδρος του οποίου θα εκλέγεται από τον πλειοψηφούντα στην καθεμία, συνδυασμό.
Αντίθετα, προάγονται σε Δημοτικές, οι μέχρι τώρα Τοπικές Κοινότητες Αφρας, Αγ. Ιωάννη και Αγ. Παντελεήμονα (Αχαράβη). Σ' αυτές το Συμβούλιο γίνεται πλέον 5μελές και ο Πρόεδρος θα προέρχεται από τον πλειοψηφούντα, σε επίπεδο δήμου και όχι κοινότητας, συνδυασμό με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Πιο σημαντικές όμως από τις εξελίξεις στα όργανα της αυτοδιοίκησης, είναι οι καταγραφόμενες πληθυσμιακές αλλαγές από τόπο σε τόπο, από οικισμό σε οικισμό. Και ξεκινώ από την πόλη.
Η αναφερόμενη σταθερότητα του πληθυσμού της Δημοτικής Ενότητας Κερκυραίων (πρώην Δήμου Κερκυραίων) μπορεί να οδηγήσει σε εσφαλμένα συμπεράσματα αν δεν δει κανείς, πιο προσεκτικά, την εσωτερική κατανομή του πληθυσμού των 40.000 περίπου κατοίκων της.
Τα επιμέρους στοιχεία δείχνουν μια συνεχή συρρίκνωση του πληθυσμού της πόλης της Κέρκυρας στο βάθος μιας 20ετίας. Συγκεκριμένα, τα στατιστικά στοιχεία των τριών τελευταίων απογραφών, καταγράφουν εντυπωσιακή μείωση του πληθυσμού της πόλης, περιλαμβανομένων των πάλαι ποτέ προαστίων του Μαντουκιού και Κεφαλομάντουκου, της Γαρίτσας, του Ανεμόμυλου, της Ανάληψης, του Κανονιού, και των νέων Πολεοδομικών Ενοτήτων, Παγκρατέικων, Αγ. Σπυρίδωνα, Κωτσέλα και Καθολ. Καλογραιών.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχει και η πληθυσμιακή εξέλιξη των περιφερειακών πληθυσμιακών υποδοχέων του Ποταμού της Αλεπούς και των Καναλίων, αλλά και πέραν αυτών σε Κοντόκαλι και Γουβιά προς βορρά, σε Βιρό, Κυνοπιάστες Γαστούρι προς νότο και Αφρα, Αη Γιάννη στα δυτικά.
Ας δούμε το σχετικό πίνακα:
Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ανάγλυφα, ότι η πόλη, στα παλιά της όρια, έχει πάψει να ασκεί έλξη για μόνιμη διαμονή. Αντίθετα, χρόνο με το χρόνο, στη διάρκεια της εικοσαετίας, περισσότεροι από 6,5 χιλιάδες κάτοικοι, δηλαδή το 20% του πληθυσμού, μετακινήθηκαν από την πόλη προς τους περιαστικούς οικισμούς, σε νέες προφανώς κατοικίες, με τις ανέσεις που αντικειμενικά δεν μπορούσε να τους προσφέρει η πόλη.
Μεγαλύτερος υποδοχέας των κατοίκων της πόλης αλλά και χωριών απ' ολόκληρο το νησί, που μετακινήθηκαν, υπήρξαν οι κοντινοί - άναρχοι, χωρίς πολεοδόμηση - οικισμοί του Ποταμού, των Καναλίων και της Αλεπούς, που είδαν εντούτοις, τους πληθυσμούς τους σε μια 20ετία να διπλασιάζονται.
Το ίδιο φαινόμενο, αλλά σε μικρότερη κλίμακα, παρατηρήθηκε και στους οικιστικούς υποδοχείς, του Βιρού (με την Καστανιά), των Κυνοπιαστών (με τη Χρυσίδα), του Γαστουρίου (με το Πέραμα), της Αφρας και του Αη Γιάννη, που ο πληθυσμός τους στην 20ετία αυξήθηκε γύρω στο 50%.
Αντίθετα, σταθερός παρέμεινε ο πληθυσμός των οικισμών Κοντοκαλίου και Γουβιών, του παλιού Δήμου Κερκυραίων, που φαίνεται πως έχει εξαντλήσει τα περιθώρια υποδοχής νέων κατοίκων ή δεν είναι πλέον, για διάφορους λόγους, ελκυστικοί.

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέλιξη των πληθυσμιακών στοιχείων στην ύπαιθρο, τόσο στο επίπεδο των Δημοτικών Ενοτήτων, όσο και το επίπεδο των κοινοτήτων και οικισμών.

Με δεδομένο ότι ο πληθυσμός του πρώην Δήμου Κερκυραίων, πέραν των εσωτερικών του αλλά και των αμφίδρομων μετακινήσεων, παραμένει στα ίδια περίπου επίπεδα κατά την τελευταία 10ετία, οδηγείται κανείς στο συμπέρασμα ότι η πληθυσμιακή απώλεια των 7.604 κατοίκων σε επίπεδο νομού, σε σχέση με τα στοιχεία της απογραφής του 2001, αναφέρεται στην ύπαιθρο.
Με την πρώτη ματιά στα συγκεντρωτικά στοιχεία του πληθυσμού ανά Δημοτική Ενότητα (πρώην "καποδιστριακούς" Δήμους) βλέπει κανείς όχι απλά την πληθυσμιακή αποδυνάμωση της υπαίθρου, αλλά και σε πολλές περιπτώσεις το φαινόμενο της μαζικής φυγής προς τις αστικές και περιαστικές περιοχές. Και αυτό συμβαίνει ακόμη και από οικισμούς που δεν βρίσκονται μακριά από την πόλη.
Εύγλωττα είναι τα συγκριτικά στοιχεία του απογεγραμμένου μόνιμου πληθυσμού που ακολουθεί:

Στον πίνακα αυτό παρατηρεί κανείς την πληθυσμιακή συρρίκνωση που παίρνει την μορφή κατάρρευσης σε ορισμένες Δημοτικές Ενότητες, όπως ο πρώην Δήμος Αγ. Γεωργίου, που έχασε σε μια 10ετία πάνω από το 30% του πληθυσμού του.
Εντυπωσιακή είναι η συρρίκνωση του πληθυσμού και στους πρώην Δήμους Μελιτειέων (-23,7%), Κασσωπαίων (-21,6%), Εσπερίων (-14,1%) Λευκιμμαίων (-13,5%) και Παρελίων (-11%), ενώ αρνητικό πρόσημο παίρνει η εξέλιξη του πληθυσμού σε τρεις ακόμη πρώην Δήμους και στο Δήμο Παξών.
Εξαίρεση στον κανόνα της πληθυσμιακής συρρίκνωσης στην Κέρκυρα, αποτελούν οι πρώην Δήμοι Αχιλλείων στα νότια της πόλης και Φαιάκων στα βόρεια, που καταγράφουν μικρές αυξήσεις.

Σε όλες ωστόσο τις Δημοτικές Ενότητες, όπως παρατηρήσαμε χθες για τον πρώην Δήμο Κερκυραίων, ξεχωριστό ενδιαφέρον έχουν και οι μετακινήσεις από τον ένα οικισμό στον άλλο, φαινόμενο που πλήττει πολλούς οικισμούς όχι μόνο στην μακρινή ενδοχώρα, αλλά και άλλοτε ακμαίους μεγάλους οικισμούς - πρώην διοικητικά κέντρα - ακόμη και αυτούς με πλούσια τουριστική παραλιακή ζώνη. Πλήττει επιπλέον και κοντινούς προς την πόλη μεσαίους οικισμούς, ή οικισμούς κοντά σε ανερχόμενες οικιστικά περιοχές που τείνουν να λάβουν τη μορφή ημιαστικών κέντρων, όπως η Αχαράβη, η Ρόδα και το Σιδάρι στο Βορρά, το οικιστικό συγκρότημα Κάτω Κορακιάνας - Αγίου Μάρκου και σε μικρότερο βαθμό οι Μπενίτσες και τα Μοραϊτικα.

Από τα στοιχεία και τις επιμέρους παρατηρήσεις προκύπτουν ορισμένα πολύ σημαντικά συμπεράσματα που συνοψίζονται στα εξής:
Η μείωση του πληθυσμού εξηγείται πρώτα απ' όλα από την υπογεννητικότητα που δυστυχώς δεν είναι φαινόμενο της περιόδου της οξείας οικονομικής κρίσης που διανύουμε αλλά πολύ παλαιότερο με πολλά και ποικίλα αίτια.
Η αστικοποίηση της ζωής μεγάλου μέρους του ενεργού πληθυσμού οδήγησε σε σταδιακή μετεγκατάσταση χιλιάδων οικογενειών όχι τόσο μέσα στην πόλη αλλά σε οικιστικούς υποδοχείς άναρχα δομημένους, γύρω από αυτήν.
Το γεγονός αυτό εξηγεί και τη συγκέντρωση του 70% και πλέον του μαθητικού δυναμικού στην πόλη και την ευρύτερη περιαστική ζώνη.
Συνέπεια αυτών είναι η γήρανση και η ταχεία συρρίκνωση του πληθυσμού των περισσότερων οικισμών της υπαίθρου, γεγονός που εξηγεί το κλείσιμο ή τον υποβιβασμό πολλών σχολικών μονάδων.
Η αστικοποίηση μεγάλου μέρους του πληθυσμού της υπαίθρου, οδήγησε εκτός των άλλων και στη συρρίκνωση του πρωτογενή κυρίως αλλά και δευτερογενή τομέα της τοπικής οικονομίας, καθώς όλο και μεγαλύτερο ποσοστό των κατοίκων του νησιού έβλεπε το μέλλον του στον τομέα των υπηρεσιών. Λέω "έβλεπε", γιατί αυτό δεν υφίσταται πλέον ως επιλογή.
Τελευταία, παρατηρείται και το φαινόμενο της μετανάστευσης σε χώρες του εξωτερικού που επιτείνει το πρόβλημα και μας επαναφέρει ανέλπιστα, μπροστά σε τάσεις των μεταπολεμικών 10ετιών του '50 και '60!
Τα πληθυσμιακά δεδομένα που κατέγραψε η απογραφή του 2011, όπως και οι δύο προηγούμενες, περιλαμβάνουν και χιλιάδες μετανάστες που ζουν εδώ και χωρίς τους οποίους, οι αριθμοί θα κατέγραφαν ακόμη αρνητικότερους δείκτες.

Μέσα από όλες αυτές τις πικρές διαπιστώσεις, προκύπτει ότι η εικόνα της ευημερούσας Κέρκυρας, που είχαμε για το νησί μας, ήταν μάλλον επίπλαστη. Οι αριθμοί της απογραφής αποκαλύπτουν ότι βρισκόμαστε, εδώ και πολλά χρόνια, σε μια παρακμιακή πορεία, που αν δεν ανακοπεί, θα έχει άκρως ανησυχητικές συνέπειες για τον τόπο.
Ιδού λοιπόν, θέμα για έναν πολιτικό διάλογο ουσίας, από αυτούς που - δυστυχώς - σπάνια κάνουμε στο νησί μας.
* Είναι διευθυντής της εφημερίδας Η Κέρκυρα Σήμερα, πρώην νομάρχης Κερκύρας.

Share
You are here: